Tiếp tục Phiên họp thứ 55, sáng 18/3, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.
Nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới
Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, mục đích ban hành, xây dựng Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động của cơ quan đại diện đáp ứng các yêu cầu mới của tình hình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Nội dung cơ bản của dự thảo Luật hướng tới kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại của cơ quan đại diện; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong công tác quản lý cơ quan đại diện; chế độ, chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện và thân nhân; một số nội dung khác nhằm khắc phục mâu thuẫn, chồng chéo, chưa phù hợp với quy định pháp luật chuyên ngành hiện hành và một số nội dung cần quy định rõ hơn tại Luật.
Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Luật tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (tháng 4/2026). Dự kiến Luật có hiệu lực từ 1/7/2026.
Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết xây dựng và ban hành Luật; đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.
Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diện gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong Luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế.
Cơ quan thẩm tra đánh giá cao việc dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 9 khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc, thúc đẩy bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị lưu ý quy định, hướng dẫn chi tiết hơn về cơ chế hỗ trợ từ ngân sách và huy động nguồn lực từ cộng đồng, doanh nghiệp cho hoạt động này để bảo đảm tính khả thi.
Đối với các quy định sửa đổi, bổ sung liên quan đến kinh phí của cơ quan đại diện, Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu, rà soát kỹ lưỡng các luật liên quan như Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công… để sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp, thống nhất, bảo đảm không phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai.
Về quy định mở rộng tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền, Chủ nhiệm Lê Tấn Tới cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành, tuy nhiên, đề nghị làm rõ tiêu chí “nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế được Bộ Ngoại giao công nhận” hoặc cần quy định rõ tiêu chí này trong văn bản quy định chi tiết để áp dụng thống nhất trong thực tiễn.
Nghiên cứu xây dựng “cơ quan đại diện số”
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, trong bối cảnh mới, các cơ quan đại diện cần chuyển mạnh từ trọng tâm hành chính, chính trị sang thúc đẩy kinh tế, khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Theo đó, cơ quan đại diện không chỉ là “người đưa tin” mà cần trở thành “người mở đường”, chủ động hỗ trợ doanh nghiệp, cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật và các vụ kiện phòng vệ thương mại.
Đối với công tác bảo hộ công dân, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần chuyển từ xử lý vụ việc sang chủ động dự báo, ứng phó; xây dựng cơ chế phản ứng nhanh, tăng cường phối hợp với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng “cơ quan đại diện số”, đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến như hộ chiếu, thị thực, công chứng, góp phần cải cách thủ tục hành chính.
Góp ý cụ thể vào dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị nghiên cứu thí điểm thành lập văn phòng đại diện của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ở nước ngoài, làm rõ điều kiện, chức năng, nhiệm vụ và cơ chế quản lý. Bên cạnh đó, cần xác định rõ mối quan hệ giữa các văn phòng này với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nhằm tránh chồng chéo. Về chế độ báo cáo, cần quy định rõ trách nhiệm của nhân sự tại các văn phòng này; bổ sung các chức danh đối ngoại mới theo các nghị quyết có liên quan.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề nghị bổ sung quy định về giá trị pháp lý của văn bản điện tử, chữ ký số; xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung, bảo đảm an ninh mạng. Về thẩm quyền ký kết văn bản hợp tác, Chủ nhiệm Hoàng Thanh Tùng cho rằng, cần bảo đảm thống nhất với Luật Thỏa thuận quốc tế; có cơ chế phù hợp đối với các dự án đầu tư của cơ quan đại diện ở nước ngoài.
Cũng tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị tăng cường vai trò của cơ quan đại diện trong việc kết nối, thu hút nhân tài, trí thức, sinh viên Việt Nam ở nước ngoài tham gia nghiên cứu khoa học trong nước. Về chế độ, chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện và thân nhân, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cho rằng cần rà soát bảo đảm tính khả thi, phù hợp quy định về ngân sách và biến động tỷ giá.
Tiếp thu tối đa các ý kiến trong phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh, Chính phủ sẽ chỉ đạo hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Sau khi Luật được thông qua, Chính phủ sẽ ban hành các quy định chi tiết để triển khai Luật một cách hiệu quả.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị sửa đổi, bổ sung Luật hiện hành theo hướng làm rõ vị trí, nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược để cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài đóng vai trò tham mưu đắc lực cho Bộ Ngoại giao và Chính phủ; phải quán triệt chủ trương của Đảng, đưa ngoại giao cùng với quốc phòng, an ninh trở thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên.
Bên cạnh đó, cần luật hóa quy trình bảo hộ công dân, đặc biệt trong điều kiện thế giới bất ổn, bảo đảm “không để ai bị bỏ lại phía sau”; đẩy mạnh thành lập “ngoại giao số”, “cơ quan đại diện số” nhằm cải cách thủ tục hành chính, không để những bất cập về chính sách gây khó khăn cho công dân Việt Nam cũng như thành viên cơ quan đại diện công tác tại nước ngoài.
