Chuyển đổi số đang đi vào ngày càng nhiều hoạt động tại cơ sở. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quan trọng. Một phần mềm mới chỉ có thể tạo ra thay đổi khi người sử dụng hiểu cách vận hành và biết đưa nó vào đúng công việc. Với trí tuệ nhân tạo (AI), yêu cầu này càng rõ khi công nghệ phát triển nhanh và ngày càng xuất hiện nhiều công cụ hỗ trợ xử lý công việc.
Tại xã Xuân Sơn, việc đào tạo không dừng lại ở cán bộ, công chức, viên chức mà được mở rộng đến đội ngũ giáo viên ở nhiều cấp học, từ mầm non, tiểu học, trung học cơ sở đến trung học phổ thông. Đây là hướng tiếp cận cho thấy địa phương đang đặt vấn đề chuyển đổi số trong phạm vi rộng hơn, không chỉ phục vụ hoạt động quản lý hành chính mà còn hướng tới lĩnh vực giáo dục, nơi kỹ năng số ngày càng trở thành một phần quan trọng trong công việc chuyên môn.
Chương trình “Kỹ năng số cơ bản, kỹ năng sử dụng AI và các phần mềm dùng chung” được triển khai theo hướng gần với công việc thực tế. Thay vì bắt đầu bằng những khái niệm phức tạp, người học được tiếp cận từ những nhu cầu quen thuộc như tìm kiếm thông tin, hỗ trợ soạn thảo văn bản, xây dựng báo cáo, tổng hợp dữ liệu, chuẩn bị nội dung, xử lý công việc hành chính hoặc hỗ trợ hoạt động giảng dạy.
Không chỉ học AI, mà học cách ứng dụng AI
Chương trình có sự hướng dẫn trực tiếp của ba chuyên gia Nguyễn Văn Toàn, Nguyễn Văn Phường và Phạm Văn Duy. Nội dung được triển khai theo hướng gắn với công việc cụ thể, thay vì chỉ giới thiệu khái niệm hoặc trình bày danh sách tính năng của các công cụ.
Theo chuyên gia Nguyễn Văn Toàn, điều quan trọng khi cán bộ, giáo viên tiếp cận AI không phải là sử dụng được càng nhiều công cụ càng tốt, mà là thay đổi cách tư duy khi giải quyết công việc. Trước một nhiệm vụ cụ thể, người sử dụng cần xác định rõ vấn đề, lựa chọn công cụ phù hợp, đưa ra yêu cầu rõ ràng và kiểm tra lại kết quả.
“AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi người dùng hiểu mình cần gì và biết cách đặt AI vào đúng vị trí trong công việc. Cán bộ, giáo viên không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng cần có tư duy chủ động học hỏi và biết khai thác những công cụ phù hợp với nhiệm vụ của mình”, chuyên gia Nguyễn Văn Toàn chia sẻ.
Từ góc nhìn này, AI được tiếp cận như một công cụ hỗ trợ, không phải giải pháp thay thế hoàn toàn con người. Người sử dụng vẫn phải đánh giá thông tin, kiểm tra nội dung và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng. Đây là kỹ năng đặc biệt cần thiết khi AI ngày càng được đưa vào những công việc liên quan đến thông tin, hồ sơ, báo cáo và hoạt động chuyên môn.
Nếu chuyên gia Nguyễn Văn Toàn tập trung vào tư duy sử dụng AI, chuyên gia Nguyễn Văn Phường đặt vấn đề ở kỹ năng số gắn với công việc hằng ngày. Theo ông, chuyển đổi số tại cơ sở bắt đầu từ những thao tác rất cụ thể, từ sử dụng phần mềm dùng chung, tìm kiếm thông tin, xử lý dữ liệu đến soạn thảo và tổng hợp báo cáo.
“Kỹ năng số cần được học từ chính công việc hằng ngày. Khi cán bộ, giáo viên biết sử dụng đúng công cụ, những thao tác trước đây mất nhiều thời gian có thể được xử lý nhanh và khoa học hơn. Vì vậy, đào tạo phải hướng đến việc học viên làm được việc, chứ không chỉ nghe và biết về công nghệ”, chuyên gia Nguyễn Văn Phường nhấn mạnh.
Việc mở rộng đào tạo đến đội ngũ giáo viên cũng đặt ra một góc nhìn khác về chuyển đổi số. Trong trường học, AI có thể được sử dụng để hỗ trợ chuẩn bị nội dung, xây dựng tài liệu, tìm kiếm thông tin, tổng hợp dữ liệu, gợi ý phương án giảng dạy và thực hiện một số công việc hành chính. Tuy nhiên, công cụ chỉ mang tính hỗ trợ; chuyên môn, kinh nghiệm và trách nhiệm của giáo viên vẫn là yếu tố quyết định chất lượng cuối cùng.
“Cầm tay chỉ việc” để học viên tự thao tác
Một nội dung được chú trọng tại chương trình là thực hành trực tiếp. Thay vì chỉ quan sát giảng viên trình bày, học viên được hướng dẫn thao tác trên máy tính và điện thoại, từng bước làm quen với công cụ, đưa yêu cầu, điều chỉnh kết quả và kiểm tra thông tin.
Chuyên gia Phạm Văn Duy cho rằng việc để học viên trực tiếp thao tác giúp rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức được nghe và khả năng sử dụng trong thực tế.
“Khi trực tiếp thực hành, học viên sẽ nhìn thấy ngay AI có thể hỗ trợ công việc của mình như thế nào. Mục tiêu của đào tạo không phải để mọi người sử dụng thật nhiều công cụ, mà để mỗi người tìm được những công cụ phù hợp và biết cách sử dụng chúng một cách hiệu quả, an toàn”, chuyên gia Phạm Văn Duy cho biết.
Trong quá trình thực hành, những vướng mắc của học viên được giải đáp ngay tại lớp. Việc sử dụng những thiết bị quen thuộc cũng giúp người học dễ hình dung cách đưa kiến thức vừa tiếp nhận vào công việc sau buổi tập huấn.
Đây cũng là điểm đáng chú ý trong đào tạo AI. Công nghệ thay đổi nhanh, số lượng công cụ ngày càng nhiều, nhưng nếu người học chỉ ghi nhớ tên hoặc tính năng của từng ứng dụng thì rất khó duy trì hiệu quả lâu dài. Điều cần thiết hơn là hiểu nguyên tắc sử dụng, biết đặt yêu cầu, biết kiểm tra kết quả và lựa chọn đúng công cụ cho từng nhiệm vụ.
Hiệu quả đào tạo được nhìn từ khả năng áp dụng
Điểm đáng chú ý của chương trình tại Xuân Sơn nằm ở việc nội dung đào tạo được đưa gần hơn với công việc của người học. AI không được giới thiệu như một khái niệm xa lạ, mà được đặt trong những tình huống cụ thể như hỗ trợ soạn thảo, xây dựng báo cáo, tìm kiếm thông tin, xử lý dữ liệu, thiết kế nội dung và sử dụng các phần mềm phục vụ quản lý, điều hành.
Với cán bộ, công chức, viên chức, những kỹ năng này có thể hỗ trợ quá trình xử lý hồ sơ, văn bản, báo cáo và công việc hành chính. Với giáo viên, công cụ số và AI có thể hỗ trợ chuẩn bị bài giảng, xây dựng nội dung, tìm kiếm tài liệu và thực hiện một số nhiệm vụ chuyên môn.
Cách tổ chức theo hướng thực hành cũng tạo điều kiện để học viên tự kiểm chứng khả năng của công cụ. Khi trực tiếp nhập yêu cầu và nhận kết quả, người học có thể nhận ra ngay những điểm AI làm tốt, những nội dung cần điều chỉnh và những thông tin bắt buộc phải kiểm tra trước khi sử dụng.
Từ đó, hiệu quả của đào tạo không chỉ nằm ở lượng kiến thức được truyền đạt trong một buổi học, mà còn ở khả năng người học tiếp tục sử dụng sau khi trở về công việc. Một cán bộ có thể tự dùng AI để hỗ trợ một báo cáo, một giáo viên có thể chủ động khai thác công cụ số để chuẩn bị nội dung giảng dạy hoặc xử lý một nhiệm vụ cụ thể, đó chính là bước chuyển từ “biết về công nghệ” sang “biết sử dụng công nghệ”.
Đối với quá trình chuyển đổi số tại cơ sở, đây là vấn đề cần được quan tâm. Hạ tầng, phần mềm và dữ liệu là những thành phần quan trọng, nhưng nếu người trực tiếp sử dụng chưa có kỹ năng thì hiệu quả đầu tư công nghệ sẽ khó đạt như kỳ vọng. Ngược lại, khi năng lực số được nâng lên, những công cụ hiện có sẽ có thêm điều kiện để phát huy giá trị trong quản lý, giáo dục và phục vụ người dân.
Từ một lớp học đến yêu cầu đào tạo lâu dài
Chương trình tại xã Xuân Sơn cũng cho thấy đào tạo AI không nên được xem là hoạt động chỉ diễn ra một lần. Công nghệ liên tục thay đổi, các công cụ mới xuất hiện nhanh và phương thức làm việc cũng thay đổi theo. Vì vậy, cán bộ và giáo viên cần duy trì thói quen học tập, cập nhật và tự thực hành để có thể thích ứng với những yêu cầu mới.
Ba góc tiếp cận từ các chuyên gia Nguyễn Văn Toàn, Nguyễn Văn Phường và Phạm Văn Duy cho thấy một chương trình đào tạo AI hiệu quả cần đồng thời giải quyết ba vấn đề: thay đổi tư duy, nâng kỹ năng số và thực hành trực tiếp. Nếu chỉ có kiến thức mà thiếu thực hành, người học khó hình thành kỹ năng; nếu chỉ biết công cụ mà thiếu tư duy kiểm chứng, việc sử dụng AI cũng có thể phát sinh những hạn chế.
Với phương châm “Học để làm được – Làm để tạo giá trị”, chương trình đặt trọng tâm vào khả năng ứng dụng thay vì chạy theo số lượng công cụ. Mục tiêu không phải biến cán bộ hay giáo viên thành chuyên gia công nghệ, mà giúp mỗi người có thể sử dụng công nghệ đúng lúc, đúng việc và có trách nhiệm với kết quả tạo ra.
Từ Xuân Sơn, câu chuyện đào tạo AI đặt ra một vấn đề rộng hơn cho quá trình chuyển đổi số: công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi con người biết sử dụng nó đúng cách. Khi cán bộ, giáo viên có thể chủ động khai thác công cụ số để xử lý công việc, chuyển đổi số không còn chỉ được nhìn thấy trên các hệ thống phần mềm, mà thể hiện ngay trong cách công việc được thực hiện mỗi ngày.
Đáng chú ý, hành trình của ba chuyên gia không dừng lại tại Xuân Sơn. Nguyễn Văn Toàn, Nguyễn Văn Phường và Phạm Văn Duy đã tiếp tục mang nội dung đào tạo AI, kỹ năng số và chuyển đổi số đến nhiều địa phương, trong đó có phường An Phú. Và theo kế hoạch, ngày 12/8/2026, hành trình này tiếp tục được triển khai tại UBND phường Hòa Hưng, TP.HCM, hướng đến việc hỗ trợ đội ngũ cán bộ tiếp cận và ứng dụng công nghệ sát hơn với công việc thực tế.
Từ Xuân Sơn đến An Phú và tiếp tục đến Hòa Hưng, hành trình ấy vẫn đang được nối dài. Mỗi địa phương có đặc điểm, nhu cầu và cách tổ chức công việc khác nhau, nhưng điểm chung vẫn là nhu cầu nâng cao năng lực số cho chính những người trực tiếp làm việc với người dân, doanh nghiệp và cộng đồng.
Và với AI, hành trình chuyển đổi số chắc chắn không kết thúc sau một buổi tập huấn. Giá trị thực sự sẽ được nhìn thấy trong những công việc được xử lý nhanh hơn, những thao tác được đơn giản hóa, những quyết định có thêm dữ liệu hỗ trợ và khả năng phục vụ người dân ngày càng phù hợp hơn với môi trường số. Khi kiến thức được chuyển thành kỹ năng và kỹ năng được đưa vào công việc hằng ngày, đó mới là lúc chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống.
