Công tác tuyển sinh đại học những năm gần đây ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực với xu hướng ổn định, tỷ lệ nhập học tăng cao và phương thức tuyển sinh ngày càng minh bạch. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được vẫn còn những “nút thắt” cần tháo gỡ. Bước sang năm 2026, ngành giáo dục tiếp tục hoàn thiện quy trình, đẩy mạnh chuyển đổi số, đồng thời xây dựng chiến lược dài hạn nhằm nâng cao chất lượng nguồn tuyển.
Bức tranh khởi sắc từ những con số
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), từ năm 2022 đến nay, số lượng thí sinh dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông luôn duy trì hơn 1 triệu thí sinh. Đáng chú ý, năm 2025 vừa qua ghi nhận tỷ lệ nhập học đạt hơn 90%, mức cao nhất trong vòng 4 năm trở lại đây.
Sự phân hóa trong lựa chọn ngành nghề cũng trở nên rõ nét khi các nhóm ngành sư phạm và công nghệ-kỹ thuật tiếp tục duy trì sức hút cao với tỷ lệ nhập học vượt ngưỡng 90%, phản ánh tác động tích cực của chính sách và nhu cầu xã hội. Song song với kết quả đạt được, phương thức tuyển sinh cũng có sự điều chỉnh theo hướng chuẩn hóa. Hiện hệ thống duy trì khoảng 17 phương thức, trong đó 5 phương thức chính gồm: xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông vẫn đóng vai trò chủ đạo (chiếm hơn 50%), tiếp đến là xét học bạ (khoảng 29%), xét tuyển kết hợp (hơn 15%), thi riêng (hơn 5%) và tuyển thẳng (khoảng 0,3%).
Tuy nhiên, bên cạnh những những kết quả tích cực, công tác tuyển sinh vẫn còn bộc lộ một số hạn chế cần khắc phục. Đồng chí Nguyễn Tiến Thảo chỉ ra trong công tác tuyển sinh năm 2025 vẫn còn những hạn chế đến từ phía thí sinh khai báo thông tin chưa chính xác, không hoàn tất đầy đủ quy trình đăng ký hoặc không nộp lệ phí xét tuyển đúng thời hạn. Ở phía cơ sở đào tạo, vẫn còn tình trạng chưa cập nhật dữ liệu kịp thời, chưa tham gia đầy đủ hệ thống xét tuyển chung hoặc còn sai sót trong quá trình xét tuyển.
| Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, theo kế hoạch, thời gian nộp lệ phí xét tuyển năm 2026 từ ngày 15/7 đến 17 giờ ngày 21/7, đồng thời tiếp tục phân luồng thanh toán theo địa phương, phối hợp các đơn vị có hạ tầng công nghệ mạnh nhằm bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, tránh tình trạng quá tải. |
Đáng chú ý, khâu nộp lệ phí xét tuyển được xác định là “nút thắt kỹ thuật” quyết định tính hợp lệ của hồ sơ. Thực tế cho thấy nhiều thí sinh đã đăng ký nguyện vọng nhưng không hoàn tất thanh toán, dẫn đến hồ sơ không được hệ thống ghi nhận và mất cơ hội xét tuyển. Từ thực tiễn đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, theo kế hoạch, thời gian nộp lệ phí xét tuyển năm 2026 từ ngày 15/7 đến 17 giờ ngày 21/7, đồng thời tiếp tục phân luồng thanh toán theo địa phương, phối hợp các đơn vị có hạ tầng công nghệ mạnh nhằm bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, tránh tình trạng quá tải. Thí sinh được khuyến cáo chủ động thực hiện sớm, tránh dồn vào thời điểm cuối để hạn chế rủi ro kỹ thuật.
Từ việc nhận diện rõ những “điểm nghẽn”, định hướng tuyển sinh năm 2026 được đặt ra theo hướng đồng bộ, hiện đại và liên thông dữ liệu. Cụ thể hóa định hướng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hoàn thiện quy trình tuyển sinh, tăng cường truyền thông, đồng thời xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia theo tinh thần các nghị quyết về chuyển đổi số.
Ổn định chính sách, nâng cao chất lượng nguồn tuyển
Từ thực tiễn triển khai, yêu cầu bảo đảm tính ổn định của các quy định tuyển sinh trở thành yêu cầu cấp thiết. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường đại học Y Dược (Đại học Huế) cho rằng việc thay đổi quy chế liên tục có thể gây xáo trộn cho người học. Ông đề xuất cần có một khung chính sách ổn định trong chu kỳ từ 3 đến 5 năm. Việc tạo ra một hành lang pháp lý có tính dự báo không chỉ giúp học sinh từ lớp 9, 10 có lộ trình chuẩn bị rõ ràng mà còn bảo đảm tính công bằng và giải trình xã hội.
Những yêu cầu về ổn định chính sách chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa trong hoạt động tuyển sinh của các cơ sở đào tạo. Ở góc độ này, công tác tư vấn tuyển sinh và định hướng nghề nghiệp đang chuyển từ cung cấp thông tin sang đồng hành và dẫn dắt. Giám đốc Đại học Kinh tế quốc dân, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Huy Nhượng cho biết, công tác tư vấn tuyển sinh năm 2026 được định hướng theo hướng thực chất, hiệu quả, không chỉ cung cấp thông tin mà còn truyền cảm hứng, giúp thí sinh nhận diện rõ giá trị của môi trường đào tạo và tự tin lựa chọn con đường phù hợp cho tương lai.
Theo đó, điều quan trọng đối với thí sinh không chỉ là lựa chọn đúng ngành học ngay từ đầu, mà là lựa chọn được môi trường đào tạo phù hợp. Ngay cả trong trường hợp chưa trúng tuyển vào ngành mong muốn, sinh viên vẫn có thể bắt đầu từ ngành học khác và tiếp tục phát triển.
Gắn với định hướng đổi mới đó, Đại học Kinh tế quốc dân đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong toàn bộ quy trình tuyển sinh. Hệ thống tuyển sinh số được triển khai toàn diện, tích hợp từ cung cấp thông tin, tư vấn, quản lý hồ sơ, xét tuyển đến nhập học. Các nền tảng như website, ứng dụng di động và hệ thống tư vấn 1:1 giúp tăng cường tương tác, hỗ trợ thí sinh tiếp cận thông tin nhanh chóng, chính xác.
|
Tuyển sinh là lĩnh vực tác động trực tiếp đến quyền lợi và cơ hội học tập của mỗi thí sinh, do đó cần được tổ chức một cách ổn định, minh bạch và có trách nhiệm. Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân |
Không chỉ dừng lại ở tư vấn và công nghệ, việc chủ động phát hiện và thu hút nhân tài từ sớm cũng được Trường đại học Sư phạm Hà Nội triển khai. Năm 2026, nhà trường đã gửi thư mời đăng ký xét tuyển đến những thí sinh tiềm năng, thuộc diện được hướng tới gồm: thí sinh dự thi vòng 2 kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia dự các kỳ thi Olympic khu vực và quốc tế; thí sinh đạt giải cao trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia cùng thành viên đội tuyển học sinh giỏi quốc gia… Việc gửi thư mời đích danh thể hiện sự chủ động trong việc thu hút nguồn tuyển chất lượng cao.
Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân khẳng định, tuyển sinh là lĩnh vực tác động trực tiếp đến quyền lợi và cơ hội học tập của mỗi thí sinh, do đó cần được tổ chức một cách ổn định, minh bạch và có trách nhiệm. Công tác tuyển sinh năm 2026 sẽ tiếp tục được tổ chức theo hướng giữ ổn định, đơn giản hóa quy trình và khắc phục những bất cập của các năm trước. Trọng tâm đặt ra là đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối dữ liệu tuyển sinh với cơ sở dữ liệu quốc gia nhằm bảo đảm các hoạt động tuyển sinh diễn ra đồng bộ, minh bạch và hiệu quả.
Cùng với đó, tuyển sinh cần gắn với tăng cường tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học. Các cơ sở giáo dục cần chủ động xây dựng đề án tuyển sinh phù hợp với năng lực đào tạo, xác định tiêu chí tuyển chọn và chịu trách nhiệm về chất lượng đầu vào.
Theo Thứ trưởng Lê Quân, tuyển sinh không chỉ là bài toán về quy mô mà quan trọng hơn là khả năng phát hiện, thu hút và bồi dưỡng nhân tài. Vì vậy, các cơ sở giáo dục cần có chính sách tìm kiếm và hỗ trợ học sinh có năng lực, nhất là thông qua các chương trình học bổng. Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang xây dựng quỹ học bổng quốc gia nhằm hỗ trợ học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, qua đó bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học một cách công bằng.
