Hà Nội lựa chọn 5 xã, phường gồm Xuân Mai, Khương Đình, Tây Mỗ, Phúc Thịnh, Ba Vì triển khai thí điểm mô hình phát hiện sớm, can thiệp sớm, quản lý và phục hồi chức năng dựa vào gia đình và cộng đồng. Mô hình hướng tới mục tiêu phát hiện sớm các nguy cơ suy giảm chức năng, tổ chức can thiệp kịp thời, quản lý lâu dài và nâng cao khả năng hòa nhập xã hội cho người khuyết tật cũng như các nhóm yếu thế.
Là địa phương đầu tiên triển khai, xã Xuân Mai xác định Trạm Y tế xã giữ vai trò đầu mối chuyên môn trong việc rà soát, sàng lọc, lượng giá chức năng, lập hồ sơ quản lý sức khỏe, xây dựng kế hoạch can thiệp, theo dõi, phối hợp chuyển tuyến khi cần thiết. Đối tượng thụ hưởng không chỉ là người khuyết tật mà còn bao gồm trẻ em có nguy cơ chậm phát triển, người cao tuổi suy giảm chức năng, người sau tai biến mạch máu não, người mắc bệnh mạn tính và các trường hợp cần phục hồi chức năng tại cộng đồng. Mô hình được triển khai theo quy trình liên tục từ phát hiện sớm, can thiệp sớm, phục hồi chức năng, lượng giá định kỳ đến quản lý lâu dài, với sự tham gia của chính quyền địa phương, ngành y tế, các tổ chức đoàn thể, cộng tác viên, tình nguyện viên, đặc biệt là gia đình người bệnh.
Đồng chí Nguyễn Anh Đức, Chủ tịch UBND xã Xuân Mai nhấn mạnh, đề án được xây dựng xuất phát từ chính nhu cầu bức thiết của nhân dân địa phương. Mô hình hoạt động theo nguyên tắc lấy người khuyết tật, người yếu thế làm trung tâm; tận dụng tối đa cơ sở vật chất, nhân lực sẵn có của Trạm Y tế và hệ thống chính trị cơ sở mà không làm phát sinh tổ chức bộ máy mới. Theo thống kê, xã Xuân Mai hiện có khoảng 1.740 người khuyết tật và người yếu thế, chiếm 2,6% dân số toàn xã; trong đó gần 760 người là nữ, nhóm người yếu thế là 782 người. Đối với người khuyết tật, địa phương đã xác định mức độ khuyết tật cho gần 1.000 trường hợp, trong đó chủ yếu là người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng. Theo dạng tật, người khuyết tật vận động chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp đến là khuyết tật trí tuệ, thần kinh tâm thần và các dạng khuyết tật khác.
Thực tế hiện nay, khoảng 80% người khuyết tật mới chỉ được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thông thường như các nhóm đối tượng khác. Trong khi đó, nhu cầu khám sàng lọc, phục hồi chức năng chuyên sâu, can thiệp sớm và quản lý sức khỏe lâu dài vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ. Phần lớn các trường hợp đang được quản lý mới tập trung ở nhóm hưởng chính sách bảo trợ xã hội, chưa bao quát hết những người có nhu cầu chăm sóc và phục hồi chức năng tại cộng đồng.
Đánh giá về mô hình thí điểm tại xã Xuân Mai, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Thu Hà khẳng định, do số lượng người cần phục hồi chức năng và các đối tượng yếu thế còn lớn, thành phố xác định phải triển khai mô hình với quyết tâm cao, bảo đảm tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Theo Phó chủ tịch UBND thành phố, để mô hình hoạt động hiệu quả, cần huy động sự tham gia liên ngành, từ ngành y tế, bảo hiểm xã hội, các bệnh viện chuyên sâu, trạm y tế đến các tổ chức, đơn vị đồng hành và nhà tài trợ. Việc triển khai phải hướng tới hiệu quả thực chất, lấy chất lượng phục hồi chức năng và lợi ích của người dân làm thước đo. “Chúng ta triển khai mô hình không vì hình thức mà phải tổ chức vận hành thực sự hiệu quả, được đánh giá bằng chất lượng phục hồi chức năng và những lợi ích thiết thực mang lại cho người dân”, Phó chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà nhấn mạnh.
