Từ thí điểm đến hình thành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung
Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm- Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), Nghị quyết 21-NQ/TW năm 2012 đặt ra nhiệm vụ thí điểm chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung. Trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Nghị định 88/2016/NĐ-CP, triển khai chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện.
Theo đó, đối tượng tham gia gồm người lao động, người sử dụng lao động và cá nhân từ 15 tuổi trở lên không làm việc theo hợp đồng lao động. Việc tham gia hoàn toàn tự nguyện, mức đóng do các bên tự quyết định.
Khác với bảo hiểm xã hội cơ bản, cơ chế đóng – hưởng của chương trình này gắn với tài khoản cá nhân, được tích lũy thông qua hoạt động đầu tư của quỹ theo nguyên tắc thị trường. Người tham gia sở hữu tài khoản hưu trí cá nhân, gồm phần đóng góp và lợi nhuận đầu tư.
Đồng thời, các quỹ hưu trí bổ sung được quản lý bởi doanh nghiệp bảo hiểm và công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán được cấp phép. Từ năm 2021, các doanh nghiệp bắt đầu thành lập quỹ hưu trí.
Đến hết năm 2025, có 7 quỹ hưu trí bổ sung được thành lập, với tổng tài sản ròng gần 2.210 tỷ đồng, tăng 53% so với năm 2024 và gấp 26 lần so với năm 2021.
Cơ cấu tài sản gồm 49,69% trái phiếu Chính phủ, 8,01% tiền và tương đương tiền, 15,18% chứng chỉ quỹ và 26,61% khoản phải thu từ lãi, cổ tức.
Ngoài ra, hệ thống có 28.538 người tham gia, tăng 17,1%. Tổng số tiền đóng năm 2025 đạt 720,77 tỷ đồng, tăng 26,2%, trong khi chi trả đạt 67,85 tỷ đồng, tăng 104%.
Hoàn thiện khung pháp lý, bổ sung nhiều quy định mới
Trên cơ sở kết quả thí điểm, Nghị quyết 28-NQ/TW năm 2018 xác định xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng, trong đó bảo hiểm hưu trí bổ sung là một cấu phần.
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã quy định riêng một chương về bảo hiểm hưu trí bổ sung, xác định đây là chế độ tự nguyện, vận hành theo nguyên tắc thị trường, nhằm bổ sung cho chế độ hưu trí bắt buộc.
Ngày 25/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 85/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung so với quy định trước đây.
Về đối tượng tham gia, người lao động tham gia thông qua doanh nghiệp sử dụng lao động. Việc tham gia không ảnh hưởng đến chính sách lao động, khen thưởng, phúc lợi của doanh nghiệp.
Về quy trình, người sử dụng lao động phải xây dựng thỏa thuận, lấy ý kiến người lao động trước khi ký kết. Sau đó, doanh nghiệp ký hợp đồng với đơn vị quản lý quỹ.
Doanh nghiệp quản lý quỹ có trách nhiệm xây dựng chương trình, điều lệ quỹ, công bố thông tin công khai. Đồng thời, mở tài khoản hưu trí cá nhân cho từng người lao động.
Về điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp quản lý quỹ phải đáp ứng yêu cầu về loại hình, năng lực tài chính, kinh nghiệm quản trị và nhân sự.
Trong đó, công ty quản lý quỹ phải quản lý tối thiểu 1.000 tỷ đồng tài sản, có ít nhất 5 năm kinh nghiệm và quản lý tối thiểu 2 quỹ đại chúng.
Về vận hành, quỹ hưu trí được giám sát bởi ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và tổ chức quản trị tài khoản. Các đơn vị này có trách nhiệm ghi nhận, theo dõi và đảm bảo quyền lợi của người tham gia.
Đồng thời, Nghị định bổ sung quy định về minh bạch thông tin, yêu cầu tài liệu giới thiệu phải nêu rõ rủi ro. Người tham gia phải chấp nhận rủi ro đầu tư, vì Nhà nước không bảo đảm lợi nhuận.
Về đầu tư, quỹ được phép đầu tư vào chứng khoán niêm yết, đồng thời giảm tỷ lệ tối thiểu đầu tư vào trái phiếu Chính phủ xuống 40%.
Ngoài ra, quy định thêm hạn mức đầu tư, tiêu chí lựa chọn tài sản và kiểm soát rủi ro.
Về chi trả, số tiền nhận phụ thuộc vào giá trị tài khoản tại thời điểm chi trả. Trường hợp nhận trước tuổi nghỉ hưu, có thể bị áp dụng phí tối đa 5%.
Về giám sát, cơ chế quản lý gồm tiền kiểm và hậu kiểm. Doanh nghiệp phải công bố vi phạm trong vòng 10 ngày. Việc kiểm tra định kỳ thực hiện 2 năm/lần.
Đại diện Bộ Tài chính nhấn mạnh, theo định hướng, bảo hiểm hưu trí bổ sung là một trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, được tổ chức theo mô hình quỹ tự nguyện. Với vai trò là một trong các trụ cột của chế độ an sinh xã hội và được tổ chức theo mô hình quỹ hình thành từ sự tham gia tự nguyện của người sử dụng lao động và người lao động, Nghị định số 85 đã được xây dựng và quy định theo hướng nâng cao yêu cầu công khai thông tin về chương trình hưu trí, có cơ chế để người tham gia tiếp cận đầy đủ thông tin về tình hình đóng góp và giá trị tài khoản hưu trí cá nhân. Qua đó, đảm bảo công khai, minh bạch chủ trương chính sách của Nhà nước để thu hút sự tham gia của người lao động, người sử dụng lao động.
Hơn nữa, thời gian gần đây, số lượng cá nhân có thu nhập cao đã tăng lên nhanh chóng, do đó, ngoài kênh bảo hiểm xã hội cơ bản, việc triển khai bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm gia tăng mức hưởng lương hưu cao hơn cho người tham gia là cần thiết. Bên cạnh đó, trước những tác động của quá trình già hóa dân số nhanh tại Việt Nam, hệ thống BHXH đa tầng là xu hướng tất yếu, trong đó có chế độ bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm đa dạng hóa các chương trình an sinh xã hội, chủ động chuẩn bị cho thực trạng già hóa dân số.
Để tiếp tục vận hành hiệu quả bảo hiểm hưu trí bổ sung vừa hỗ trợ các chính sách an sinh xã hội, vừa góp phần tham gia phát triển thị trường vốn, bổ sung nguồn lực đầu tư dài hạn cho tăng trưởng trong thời gian tới, Bộ Tài chính dự kiến triển khai các nhiệm vụ, giải pháp.
Thứ nhất, tiếp tục phát triển hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung thông qua các chính sách thuế khuyến khích việc tham gia vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung.
Thứ hai, tăng cường quản lý giám sát đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và hoạt động của hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung để các quỹ hoạt động minh bạch, an toàn, hiệu quả.
Thứ ba, nghiên cứu, đánh giá để kiến nghị sửa đổi quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng bổ sung phương thức cá nhân trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung.
