Sáng 9/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.
Thu hẹp phạm vi công chứng bắt buộc để giảm chi phí cho xã hội
Một trong những điểm mới của dự thảo Luật quy định theo hướng thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng, kịp thời mở rộng phạm vi các giao dịch được công chứng tự nguyện khi đáp ứng đủ các điều kiện về hạ tầng, kỹ thuật, hệ thống cơ sở dữ liệu...
Tại khoản 1 Điều 3 dự thảo Luật quy định rõ: “Giao dịch phải công chứng là giao dịch được luật quy định phải công chứng, bao gồm giao dịch mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn, thế chấp có đối tượng là bất động sản giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tổ chức không hoạt động kinh doanh bất động sản, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ và các giao dịch khác có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao”.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đánh giá cao việc Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc thu hẹp phạm vi các hợp đồng, giao dịch bắt buộc phải công chứng.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phân tích, xu hướng thế giới là chuyển mạnh sang công chứng tự nguyện. Tại Việt Nam, việc lạm dụng các nghị định và thông tư để quy định bắt buộc công chứng đã gây khó khăn cho người dân. Dự thảo Luật lần này đã thiết lập hai giới hạn quan trọng: Thứ nhất, giao dịch bắt buộc công chứng phải được quy định trong Luật, không giao cho văn bản dưới luật; thứ hai, tập trung vào các giao dịch bất động sản và các đối tượng cần bảo vệ đặc biệt là những người yếu thế, khuyết tật.
Theo đại biểu, cách thiết kế này giúp minh bạch hóa pháp luật và giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức, cá nhân. Đồng thời, ông cũng ủng hộ việc đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động công chứng để giảm tải cho bộ máy nhà nước, tiết kiệm kinh phí và tận dụng được nguồn nhân lực chất lượng cao từ các cán bộ đã nghỉ hưu theo chế độ.
Đại biểu Lê Minh Nam (Đoàn thành phố Cần Thơ) cho rằng, việc liệt kê cụ thể các loại giao dịch như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, thế chấp… giúp xác định rõ phạm vi công chứng bắt buộc, tạo thuận lợi cho tổ chức và cá nhân. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý việc quy định quá chi tiết trong Luật có thể dẫn đến xung đột với các luật khác như Luật Nhà ở, Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản trong quá trình áp dụng.
Theo đại biểu, nếu đã quy định cụ thể trong luật mà vẫn giao Bộ Tư pháp có trách nhiệm rà soát, cập nhật và đăng tải các giao dịch này trên Cổng thông tin điện tử của bộ thì cần làm rõ giá trị pháp lý và phải căn cứ vào quy định của Luật. Từ đó, đại biểu kiến nghị để bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp thực tiễn, Luật nên quy định theo hướng nguyên tắc chung, còn các đối tượng, giao dịch cụ thể nên giao Chính phủ quy định, qua đó bảo đảm tính thống nhất và giảm thiểu khó khăn, vướng mắc trong thực hiện.
Cân nhắc mở rộng phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng nhưng cần có trọng tâm, trọng điểm
Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Trần Văn Đăng (Đoàn Bắc Ninh) đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo xem xét việc sử dụng đồng thời các thuật ngữ "mua bán" và "chuyển nhượng". Đại biểu phân tích: Về bản chất, khái niệm "mua bán" hay "chuyển nhượng" đều là hình thức chuyển giao quyền sở hữu, sử dụng tài sản.
Do vậy, đại biểu đề nghị thống nhất sử dụng một thuật ngữ là "giao dịch chuyển nhượng". Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị cần thiết giao Chính phủ quy định cụ thể đối với "các giao dịch khác có tính chất quan trọng”, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao.
“Nếu chỉ dừng lại như dự thảo Luật thì trong quá trình áp dụng Luật sẽ không thể có cơ sở như thế nào để xác định những giao dịch nào có tính chất quan trọng, như thế nào là mức độ an toàn pháp lý cao... Nếu không có quy định cụ thể, sẽ dẫn đến tình trạng áp dụng Luật một cách tùy tiện, tùy nghi trong thực tế”, đại biểu nêu rõ.
Ở góc độ khác, ví công chứng viên như “thẩm phán phòng ngừa”, đại biểu Trần Hoài Nam (Đoàn Cà Mau) lại kiến nghị cần mở rộng phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng nhưng cần có trọng tâm, trọng điểm, tránh tình trạng tràn lan hoặc lấn sân sang thẩm quyền của các cơ quan Nhà nước khác. Cụ thể, đại biểu đề xuất bổ sung các loại giao dịch mang tính chất quan trọng và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý vào danh mục bắt buộc công chứng, bao gồm: Các giao dịch liên quan tài sản phải đăng ký quyền sở hữu; các giao dịch có yếu tố nước ngoài; các giao dịch liên quan nhóm đối tượng yếu thế như trẻ em, người cao tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự, bởi đây là những giao dịch tiềm ẩn rủi ro và cần có điều kiện chặt chẽ về chủ thể tham gia vì liên quan các lợi ích công cộng và nhóm người yếu thế.
Bên cạnh các giao dịch bắt buộc, đại biểu Trần Hoài Nam đề nghị bổ sung quy định rõ ràng tại Khoản 2 Điều 3 về việc thực hiện công chứng theo yêu cầu của người dân và doanh nghiệp đối với các giao dịch dân sự, thương mại khác.
Việc luật hóa nội dung này, theo đại biểu, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể được tự do lựa chọn công chứng đối với các giao dịch dân sự và thương mại, giúp giảm chi phí gián tiếp và phù hợp với nguyên tắc tự do giao dịch, khuyến khích công chứng như một dịch vụ pháp lý hỗ trợ.
