
Duy trì chức năng sống khi tim, phổi suy nặng
Trong những ngày đầu tháng 11, Bệnh viện Nhân dân Gia Định liên tiếp cứu sống hai người bệnh nguy kịch bằng hai phương thức trao đổi oxy qua màng ngoài cơ thể (ECMO), tương ứng với tình trạng suy tim và suy hô hấp nghiêm trọng.
Trường hợp thứ nhất là nam thanh niên N.K.L. (24 tuổi, ngụ phường Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh), được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng sốc tim do viêm cơ tim tối cấp liên quan sốt xuất huyết Dengue, kèm suy đa tạng.
Kết quả siêu âm ghi nhận chức năng co bóp thất trái chỉ còn khoảng 15%. Người bệnh phải sử dụng thuốc vận mạch liều cao và thuốc tăng sức co bóp tim để duy trì tuần hoàn. Trước nguy cơ tử vong, các bác sĩ triển khai phương thức VA-ECMO hỗ trợ tuần hoàn.
Sau một tuần điều trị tích cực, chức năng tim cải thiện, người bệnh được cai hệ thống hỗ trợ, phục hồi vận động và xuất viện.

Bác sĩ Nguyễn Quốc Cường, Khoa Hồi sức tích cực-Chống độc, Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết: “Tình huống sốc tim, viêm cơ tim tối cấp là tình trạng tổn thương tim cấp tính do một nguyên nhân nào đó, có thể là nhiễm siêu vi khiến bệnh nhân bị tụt huyết áp sâu và tim đập yếu, buộc phải sử dụng nhiều loại vận mạch hỗ trợ chức năng co bóp của cơ tim. Tuy nhiên, không ít tình huống tiến triển rất là nhanh, có thể tử vong trong vài tiếng đồng hồ. Y học hiện nay có thể can thiệp bằng phương pháp VA-ECMO, nếu mình thiết lập sớm có thể giúp bệnh nhân vượt qua tình huống nguy hiểm đó”.
Sau khi hồi phục sức khỏe, anh L. hiểu rõ hơn về sự nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết. "Cần chủ động các biện pháp phòng ngừa bệnh, khi thấy cơ thể có những biểu hiện hay triệu chứng bất thường nên đến cơ sở y tế để kiểm tra, không tự ý điều trị tại nhà", anh chia sẻ.

Trường hợp thứ hai là người bệnh L.M.T. (sinh năm 1991, ngụ tỉnh Lâm Đồng), suy hô hấp nặng do viêm phổi, đang điều trị tại Bệnh viện đa khoa Bình Thuận. Dù đã đặt nội khí quản, thở máy với mức hỗ trợ cao, độ bão hòa oxy trong máu chỉ đạt khoảng 88%.
Sau khi hội chẩn liên viện, Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã cử ê-kíp đến Bệnh viện đa khoa Bình Thuận, trực tiếp triển khai phương thức VV-ECMO hỗ trợ hô hấp, sau đó vận chuyển người bệnh an toàn về Thành phố Hồ Chí Minh. Sau bốn ngày, chức năng phổi cải thiện, người bệnh được rút nội khí quản và hai ngày sau tiếp tục cai ECMO.
Điểm chung của hai trường hợp là tình trạng suy chức năng cơ quan nghiêm trọng, đe dọa tính mạng, đòi hỏi phương thức hỗ trợ chuyên sâu để duy trì sự sống trong thời gian điều trị.
Về nguyên lý, ECMO sử dụng hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể để hỗ trợ trao đổi oxy và loại bỏ khí carbon dioxide khỏi máu. Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ lựa chọn phương thức hỗ trợ tuần hoàn hoặc hỗ trợ hô hấp.
Ở người bệnh viêm cơ tim tối cấp, VA-ECMO hỗ trợ chức năng bơm máu của tim, duy trì tuần hoàn đến các cơ quan khi khả năng co bóp suy giảm nghiêm trọng. Nhờ đó, cơ tim có thêm thời gian hồi phục trong quá trình điều trị.

Trong khi đó, VV-ECMO được sử dụng ở người bệnh suy hô hấp nặng, khi phổi không còn bảo đảm trao đổi khí dù đã được hỗ trợ bằng máy thở. Hệ thống giúp duy trì cung cấp oxy cho cơ thể, tạo điều kiện để phổi hồi phục.
Đưa kỹ thuật hồi sức chuyên sâu đến tuyến trước
Bên cạnh khả năng hỗ trợ tim, phổi, việc triển khai ECMO tại bệnh viện tuyến trước có ý nghĩa đáng chú ý đối với công tác cấp cứu liên viện. Thông thường, người bệnh cần kỹ thuật hồi sức chuyên sâu phải được chuyển đến cơ sở có đủ năng lực thực hiện. Tuy nhiên, với những trường hợp suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn quá nặng, việc vận chuyển đường dài khi chưa ổn định chức năng sống có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Trường hợp người bệnh tại Lâm Đồng là một thí dụ, thay vì chờ chuyển người bệnh trong tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng, các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã đến trực tiếp, thiết lập hệ thống VV-ECMO trước khi vận chuyển hàng trăm km về Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Huỳnh Quang Đại, Phụ trách điều hành Khoa Hồi sức tích cực-chống độc, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, quy trình này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân lực, trang thiết bị và phối hợp giữa các ê-kíp. Trong quá trình vận chuyển, hệ thống ECMO phải duy trì hoạt động ổn định để bảo đảm chức năng sống của người bệnh.
Khác với việc vận chuyển cấp cứu thông thường, người bệnh đang được hỗ trợ ECMO cần theo dõi liên tục tình trạng tuần hoàn, hô hấp và hoạt động của hệ thống ngoài cơ thể. Vì vậy, năng lực triển khai kỹ thuật phải gắn với khả năng tổ chức vận chuyển hồi sức chuyên sâu.

Việc đưa ECMO đến bệnh viện tuyến trước giúp rút ngắn thời gian tiếp cận can thiệp đối với những trường hợp có chỉ định phù hợp. Đồng thời, phương thức này mở rộng khả năng phối hợp giữa các cơ sở y tế trong xử trí người bệnh nguy kịch, nhất là khi khoảng cách địa lý gây khó khăn cho việc chuyển viện.
Tuy nhiên, ECMO là kỹ thuật hồi sức phức tạp, đòi hỏi bác sĩ đánh giá chặt chẽ tình trạng bệnh, lựa chọn thời điểm và phương thức hỗ trợ phù hợp. Kết quả điều trị còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát nguyên nhân gây bệnh và chăm sóc toàn diện suốt quá trình hồi sức.
Từ hai trường hợp được điều trị thành công, vấn đề đặt ra là tăng cường nhận diện sớm người bệnh có nguy cơ suy tim, suy hô hấp nặng, tổ chức hội chẩn kịp thời và phối hợp hiệu quả giữa các bệnh viện.
Khi được triển khai đúng chỉ định, đúng thời điểm, ECMO có thể tạo thêm cơ hội hồi phục cho người bệnh mà các biện pháp hỗ trợ thông thường không còn đáp ứng. Khả năng đưa kỹ thuật này đến bệnh viện tuyến trước cũng mở ra hướng phát triển cấp cứu liên viện, giúp người bệnh nguy kịch tiếp cận hồi sức chuyên sâu sớm hơn.