Hoàn thiện quy định phòng chống xâm phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản
Trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản được đặt ra trên cơ sở các chủ trương, đường lối của Đảng về hoàn thiện thể chế, phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động xuất bản; đồng thời nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật sau khi Quốc hội ban hành nhiều luật mới, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và các chiến lược, chương trình phát triển kinh tế-xã hội trong giai đoạn mới.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nội dung 27/54 điều, trong đó có 16 điều về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền; không sửa đổi, bổ sung phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Xuất bản 2012; không có nội dung hạn chế quyền con người, quyền công dân quy định trong Hiến pháp tại dự thảo Luật.
Các nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào hoàn thiện quy định về nội dung quản lý và chính sách của nhà nước đối với hoạt động xuất bản; hoàn thiện quy định phòng chống xâm phạm bản quyền, đặc biệt là các hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng, tạo động lực phát triển hoạt động xuất bản; hoàn thiện các quy định về tổ chức hoạt động, liên kết của nhà xuất bản; hoàn thiện các quy định về xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử, đẩy mạnh chuyển đổi số.
Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật. Có ý kiến cho rằng dự thảo đã bổ sung hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ nội dung này để tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ hơn các quan điểm, chủ trương mới của Đảng tại Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới"; nghiên cứu bổ sung thêm nhóm chính sách về phát triển nguồn nhân lực xuất bản, nhất là đội ngũ cán bộ, biên tập viên, chuyên gia công nghệ, nhà quản trị giỏi theo tinh thần của Chỉ thị số 04-CT/TW; rà soát các chính sách về đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ, hỗ trợ, ưu đãi, khuyến khích để bảo đảm phù hợp với đặc thù của hoạt động xuất bản và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng nhận thấy việc bổ sung quy định về hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng là cần thiết, bao quát đầy đủ hơn các hình thức sáng tạo, phổ biến các nội dung số có tính chất tương tự xuất bản phẩm, quản lý chặt chẽ hơn các sản phẩm xuyên biên giới, nằm ngoài hệ thống xuất bản chính thống.
Tuy nhiên, việc quản lý các nội dung, sản phẩm thông tin trên không gian mạng đang được điều chỉnh ở nhiều quy định có liên quan (báo chí, thông tin điện tử, giao dịch điện tử, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ,…). Do đó đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm không mâu thuẫn, chồng chéo.
Thiết lập cơ chế mạnh mẽ để chống sách lậu trên không gian mạng
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này phải chuyển dịch mạnh mẽ sang vai trò kiến tạo phát triển, cho rằng Luật sửa đổi cần mở đường cho công nghệ, bảo vệ tối đa chất xám của tác giả và trao quyền cho các doanh nghiệp xuất bản tự tin hội nhập quốc tế.
Qua quá trình thực hiện Luật Xuất bản 2012, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan cần phân tích kỹ các hạn chế lớn về: hạ tầng và tư duy quản lý xuất bản số còn thiếu và yếu; vấn nạn xâm phạm bản quyền và sách lậu diễn ra phức tạp, chưa được xử lý triệt để; sự thiếu vắng các tác phẩm nội địa có tầm vóc, giá trị để xuất khẩu ra nước ngoài; nguồn nhân lực biên tập viên chưa được chuẩn hóa…
Từ những hạn chế nêu trên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc sửa đổi Luật lần này cần tập trung luật hóa và nâng cao vị thế pháp lý của đơn vị liên kết; kiến tạo hành lang pháp lý vượt trội cho xuất bản số; thiết lập cơ chế mạnh mẽ để chống sách lậu trên không gian mạng; áp dụng các chính sách ưu đãi tài chính thực chất cho chuỗi giá trị xuất bản; chuẩn hóa đội ngũ nhân sự ngành xuất bản.
Cho ý kiến tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Xuất bản 2012 để tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng trong lĩnh vực xuất bản. Các ý kiến cũng đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ các quy định của dự thảo Luật trong mối tương quan với các luật liên quan, đặc biệt là Luật Báo chí để tránh chồng chéo, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo khẩn trương tiếp thu tối đa các ý kiến tại phiên họp để hoàn thiện dự án Luật. Trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục rà soát để thể chế hóa tinh thần Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư và các chủ trương, định hướng mới của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên số. Việc sửa đổi luật cần hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa đọc, xây dựng ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp và phát huy tối đa vai trò của ngành trong sự nghiệp phát triển chung.
Đặc biệt, các cơ quan cần phối hợp chặt chẽ rà soát toàn diện dự thảo Luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Theo đó, phải xử lý dứt điểm các quy định chồng chéo trước khi trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất diễn ra đầu tháng 8 tới.
