Trưng bày “Sử đá lưu danh” giới thiệu hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật được khai thác từ những giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật đặc sắc của 82 bia Đề danh Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Nội dung trưng bày được triển khai theo 04 chủ đề chính, khái quát diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học; chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng người đỗ đạt; đồng thời khắc họa chân dung một số danh nhân tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho giáo dục và nhiều lĩnh vực của đất nước.
Thông qua không gian trưng bày, công chúng không chỉ tiếp cận các giá trị tư liệu quý báu về nội dung văn bia mà còn cảm nhận rõ nét mỗi tấm bia Tiến sĩ như một tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá tinh xảo, hài hòa giữa tư tưởng, thẩm mỹ và kỹ thuật tạo tác.
Phát biểu tại Lễ khai mạc, TS. Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết, trưng bày “Sử đá lưu danh” được thực hiện bởi tập thể cán bộ, viên chức của Trung tâm, với sự hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia Việt Nam và Cộng hòa Pháp.
Từ sự hợp tác này, ban tổ chức đã cùng nhau kể lại câu chuyện về 82 bia Tiến sĩ, từ các vị vua khởi dựng bia, các khoa thi, những dòng họ và làng khoa bảng, đến các nhân vật tiêu biểu gắn liền với hệ thống giáo dục, khoa cử và quản trị quốc gia thời quân chủ, qua đó góp phần hình thành và bồi đắp nền tảng văn hiến của dân tộc.
““Sử đá lưu danh” là hành trình thị giác và cảm xúc, tái hiện con đường dài đầy gian nan để tri thức được hun đúc, nhân tài được thử thách và tên tuổi các bậc hiền tài được khắc ghi vào đá, lưu danh cùng năm tháng. Từ những nét bút trên trang giấy đến những dòng chữ khắc sâu trên bia đá, trưng bày gửi đi một thông điệp xuyên thời gian: truyền thống hiếu học và trọng hiền tài chính là mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng sức sống của văn hóa và tương lai dân tộc” – TS. Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh.
Không gian trưng bày “Sử đá lưu danh” được thiết kế dựa trên sự đối thoại nghệ thuật giữa hai chất liệu chủ đạo là Giấy và Đá, biểu trưng cho hành trình từ học tập, rèn luyện đến tôn vinh và lưu danh hậu thế. Sự chuyển tiếp giữa hai chất liệu thể hiện khát vọng của các triều đại quân chủ trong việc “vĩnh cửu hóa” sự tôn vinh đối với tầng lớp trí thức tinh hoa. Yếu tố truyền thống và hiện đại được kết nối hài hòa khi những bản thác cổ được “đánh thức” bằng công nghệ trình chiếu, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh số sinh động, giàu cảm xúc.
Song song với hình thức trưng bày truyền thống, các giải pháp công nghệ số được ứng dụng nhằm tái hiện không gian di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, mở ra cách tiếp cận mới mẻ đối với lịch sử khoa cử Việt Nam. Qua đó, trưng bày góp phần làm mới phương thức kể câu chuyện di sản, lan tỏa tinh thần “chạm vào lịch sử, khám phá di sản”, giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận sinh động hơn những đóng góp của các bậc tiền nhân đối với sự nghiệp giáo dục và bồi dưỡng nhân tài, đồng thời nhận diện những giá trị bền vững của đạo học truyền thống trong đời sống đương đại.
“Sử đá lưu danh” cũng được kết nối nội dung chặt chẽ với các trưng bày hiện có tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám như “Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên” và “Khơi nguồn đạo học”, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong không gian di sản. Sự liên kết này giúp công chúng có điều kiện tiếp cận một cách hệ thống và sâu sắc hơn về lịch sử hình thành, phát triển của di tích, cũng như những thành tựu tiêu biểu của nền giáo dục khoa cử Việt Nam dưới chế độ quân chủ.
