Dữ liệu dùng chung tạo giá trị cộng hưởng
Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Nguyễn Xuân Dũng, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam cho biết, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang làm thay đổi cách con người tạo lập, tìm kiếm và sử dụng thông tin. Với ngành thư viện, chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở số hóa tài liệu hay đầu tư phần mềm, mà còn đòi hỏi kết nối nguồn lực, nâng cao chất lượng dữ liệu và tổ chức phục vụ người dùng trong môi trường liên thông.
Theo ông Dũng, dữ liệu dùng chung là nền tảng giúp các thư viện phát huy giá trị nguồn lực vượt ra ngoài phạm vi từng đơn vị. Khi dữ liệu được tổ chức theo nguyên tắc tương thích, các thư viện có thể giảm trùng lặp trong xử lý nghiệp vụ, thúc đẩy biên mục hợp tác, phát triển dịch vụ liên thư viện và tạo điều kiện để người dân tiếp cận tri thức thuận lợi hơn. Đây cũng là yêu cầu thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống thư viện Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.
Phát biểu tại hội nghị, bà Đào Thị Thanh Thúy – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ nhấn mạnh, Thành phố Cần Thơ xác định phát triển văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa – thư viện là nhiệm vụ quan trọng, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận tri thức, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu của người dân.
Bà Thúy cho rằng, thông qua hội nghị – hội thảo, thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ mô hình hiệu quả, cập nhật kiến thức và kỹ năng mới; tăng cường phối hợp giữa các địa phương, chuyên gia và đơn vị liên quan nhằm phát huy giá trị dữ liệu dùng chung, phát triển sản phẩm, dịch vụ thư viện hiện đại, phục vụ người dân tốt hơn trong kỷ nguyên số.
Từng bước chuẩn hóa và kết nối dữ liệu
Thời gian qua, ngành thư viện Việt Nam đã từng bước chuẩn hóa nghiệp vụ thông qua việc áp dụng các quy tắc mô tả AACR2, khổ mẫu MARC 21, hệ thống phân loại DDC, đồng thời phát triển phần mềm quản trị, thư viện số và số hóa tài liệu.
Cùng với đó, Luật Thư viện năm 2019, Quyết định số 206/QĐ-TTg ngày 11/2/2021, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 và Quyết định số 611/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 đã tạo cơ sở quan trọng để thúc đẩy chuẩn hóa, liên thông và chia sẻ dữ liệu trong lĩnh vực thư viện.
Tuy nhiên, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam lưu ý, việc cùng áp dụng các chuẩn nghiệp vụ chưa đồng nghĩa dữ liệu đã có thể liên thông và tái sử dụng hiệu quả. Sự khác biệt trong mô tả tên người, tên cơ quan, chủ đề; tình trạng biểu ghi trùng lặp và thiếu tương thích giữa các hệ thống vẫn là những rào cản cần khắc phục.
Tháo gỡ những điểm nghẽn trong liên thông
Theo ông Nguyễn Xuân Dũng, khảo sát của Thư viện Quốc gia Việt Nam phục vụ hội nghị cho thấy còn khoảng cách giữa việc áp dụng chuẩn nghiệp vụ và khả năng chia sẻ dữ liệu trên thực tế. Những khó khăn về kinh phí, chính sách, hạ tầng công nghệ và nhân lực cũng ảnh hưởng đến quá trình kết nối giữa các thư viện.
Vì vậy, phát triển dữ liệu dùng chung không đồng nghĩa với việc sử dụng một phần mềm thống nhất cho tất cả đơn vị. Điều quan trọng là xây dựng yêu cầu dữ liệu tối thiểu, nâng cao chất lượng biểu ghi, chuẩn hóa phương thức kết nối và từng bước phát triển dữ liệu thẩm quyền dùng chung.
Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, cần xác lập cơ chế quản trị rõ ràng, phân định trách nhiệm đóng góp, cập nhật, kiểm soát và khai thác dữ liệu. Quá trình triển khai phải có lộ trình phù hợp, kế thừa hạ tầng hiện có và tôn trọng đặc thù của từng loại hình thư viện.
Tăng cường hợp tác, nâng cao hiệu quả phục vụ
Tại hội nghị, ông Nguyễn Xuân Dũng đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi kinh nghiệm quốc tế, mô hình chia sẻ và biên mục hợp tác, khả năng tương thích giữa các hệ thống, cũng như những vấn đề về bản quyền, điều kiện khai thác và nguồn lực triển khai.
Các ý kiến cần hướng đến việc xác định nhiệm vụ ưu tiên và đề xuất giải pháp cụ thể đối với cơ quan quản lý, Thư viện Quốc gia Việt Nam và các thư viện trên cả nước.
Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh, giá trị của dữ liệu dùng chung không chỉ nằm ở số lượng tài liệu được tập hợp, mà còn ở khả năng tìm kiếm, chia sẻ và sử dụng tri thức thuận tiện. Muốn đạt được điều đó, dữ liệu phải bảo đảm chất lượng, có khả năng kết nối và được duy trì bằng trách nhiệm của các bên.
Ths. Doãn Anh Đức, Trưởng Phòng nghiên cứu khoa học và hướng dẫn nghiệp vụ Thư viện Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh, dữ liệu thư viện dùng chung là nền tảng quan trọng của Chương trình chuyển đổi số quốc gia, góp phần kết nối, liên thông nguồn tài nguyên thông tin trên phạm vi cả nước, nâng cao hiệu quả khai thác và tái sử dụng dữ liệu, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu và tiếp cận tri thức trong kỷ nguyên số.
Theo Ths. Doãn Anh Đức, hoàn thiện cơ chế quản trị, chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu thư viện đồng bộ trên toàn quốc: Cần tăng cường vai trò điều phối của cơ quan quản lý và Thư viện Quốc gia Việt Nam, thống nhất tiêu chuẩn nghiệp vụ, nâng cấp hạ tầng công nghệ, phát triển nhân lực và xây dựng lộ trình liên thông phù hợp, hướng đến hệ sinh thái thư viện hiện đại, kết nối và phát triển bền vững.
Thông qua chương trình, Thư viện Quốc gia Việt Nam mong muốn tiếp tục đồng hành cùng các cơ quan, đơn vị và đồng nghiệp, thúc đẩy hợp tác thiết thực, góp phần xây dựng hệ thống thư viện Việt Nam hiện đại, liên thông và đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiếp cận tri thức của người dân trong kỷ nguyên số.
