Chưa thật sự thông suốt
Một trong những điểm nghẽn dễ nhận thấy nhất trong quá trình phát triển logistics khu vực Bắc Trung Bộ là hạn chế về hạ tầng giao thông.
Tại tỉnh Thanh Hóa, nhiều tuyến đường đông-tây vẫn chưa đạt tiêu chuẩn cao tốc, một số tuyến đi qua khu vực miền núi còn nhiều đèo dốc, bán kính cua hẹp, hạn chế khả năng lưu thông của xe tải trọng lớn, nhất là xe siêu trường, siêu trọng. Tương tự, Quốc lộ 7 trên địa bàn tỉnh Nghệ An cũng chưa đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa đang tăng nhanh.
Còn Khu kinh tế Vũng Áng và Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo (Hà Tĩnh), hệ thống giao thông nội vùng và ngoại vùng chưa đồng bộ; quỹ đất công nghiệp còn lại không nhiều, chưa đáp ứng với định hướng thu hút các dự án công nghiệp lớn.
Bên cạnh đó, hạ tầng logistics trong khu vực cũng còn nhiều hạn chế. Khu vực cảng Nghi Sơn (Thanh Hóa) chưa có cảng container chuyên dụng; hoạt động xếp dỡ vẫn thực hiện tại cảng tổng hợp, thiếu thiết bị chuyên dụng, thời gian bốc xếp kéo dài làm tăng chi phí cho doanh nghiệp. Tần suất tàu container còn thấp, thiếu cân bằng giữa hàng xuất và nhập, khiến doanh nghiệp phải vận chuyển container rỗng từ Hải Phòng về, làm tăng giá thành vận chuyển. Cả Nghệ An, Quảng Trị đều thiếu các trung tâm logistics quy mô lớn có khả năng điều phối liên vùng. Cảng Cửa Lò chưa thu hút được nhiều tuyến vận tải quốc tế trực tiếp, khiến phần lớn hàng hóa vẫn phải trung chuyển qua các cảng phía bắc.
Do thiếu kết nối đa phương thức, nhất là kết nối đường sắt và đường thủy nội địa với cảng biển, cho nên hàng hóa chủ yếu được vận chuyển bằng đường bộ. Thực tế khảo sát cho thấy, nhiều doanh nghiệp tại Thanh Hóa, Nghệ An vẫn lựa chọn đưa hàng ra cảng Hải Phòng để xuất khẩu do chi phí cạnh tranh hơn và thời gian nhanh hơn so với các cảng trong khu vực Bắc Trung Bộ. Thủ tục hành chính dù đã cải thiện nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Tại một số cửa khẩu, thời gian thông quan chưa ổn định, việc ứng dụng công nghệ số chưa đồng bộ...
Đồng bộ giải pháp để tạo đột phá
Trước những điểm nghẽn nêu trên, các địa phương trong khu vực đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm khai thác hiệu quả hơn hành lang đông-tây. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa Mai Xuân Liêm cho biết, tỉnh tiếp tục nghiên cứu đầu tư các tuyến giao thông kết nối Thanh Hóa với khu vực tây bắc và nước bạn Lào; đồng thời nâng cấp Cảng hàng không Thọ Xuân hướng tới trở thành cảng hàng không quốc tế.
Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh đầu tư hoàn chỉnh hệ thống cảng biển Nghi Sơn, trong đó chú trọng phát triển cảng container, cảng chuyên dùng và nạo vét luồng tàu. Tỉnh cũng nghiên cứu quy hoạch cảng tổng hợp tại đảo Mê nhằm mở rộng không gian phát triển. Cùng với việc đầu tư hạ tầng, Thanh Hóa tăng cường hợp tác với tỉnh Hủa Phăn (Lào), đẩy mạnh xúc tiến thương mại, phát triển kho ngoại quan, dịch vụ logistics và cải cách thủ tục xuất, nhập khẩu.
Trong khi đó, Nghệ An lựa chọn hướng đi bài bản với chiến lược phát triển logistics dài hạn. Phó Trưởng ban quản lý Khu kinh tế Đông Nam Nguyễn Mạnh Lợi cho biết, tỉnh tập trung hoàn thiện hạ tầng, trong đó cảng nước sâu Cửa Lò được xác định là dự án trọng điểm, hướng tới tiếp nhận tàu 100.000 tấn. Cùng với đó, các dự án giao thông như xây dựng cao tốc Vinh-Thanh Thủy, nâng cấp Quốc lộ 7 đang được đẩy nhanh tiến độ. Khi hoàn thành, các tuyến này sẽ tạo trục kết nối xuyên suốt từ cảng biển đến cửa khẩu, giảm đáng kể chi phí vận chuyển.
Giám đốc Sở Công thương Phạm Văn Hóa cho biết, tỉnh đang xây dựng đề án phát triển logistics theo mô hình “trung tâm-vệ tinh-biên giới”, nhằm tối ưu hóa luồng hàng và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. Đồng thời, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp sử dụng dịch vụ logistics nội tỉnh, hình thành chuỗi dịch vụ khép kín. Đáng chú ý, tỉnh định hướng thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp công nghệ cao như điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác… nhằm tạo nguồn hàng ổn định cho logistics, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số trong hải quan, nghiên cứu chính sách ưu đãi để thu hút các tập đoàn logistics lớn.
Tỉnh Hà Tĩnh đang khẩn trương hoàn thiện các thủ tục để mở rộng Khu kinh tế Vũng Áng, đồng thời đề xuất thành lập khu thương mại tự do nhằm khai thác hiệu quả lợi thế khác biệt từ vị trí địa lý chiến lược của Khu kinh tế Vũng Áng với cụm cảng nước sâu Vũng Áng-Sơn Dương và hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy thuận lợi.
Theo Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Hà Tĩnh Trần Việt Hà, định hướng phát triển của Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo là phát triển trung tâm nông, lâm nghiệp công nghệ cao gắn với cảnh quan sinh thái, phát triển du lịch cửa khẩu, du lịch sinh thái, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và logistics, bảo đảm hài hòa các yếu tố văn hóa-xã hội, thúc đẩy hợp tác kinh tế biên giới Việt Nam-Lào.
Trong khi đó, tỉnh Quảng Trị tập trung phát triển hạ tầng theo hướng đa phương thức. Tỉnh ưu tiên đầu tư Quốc lộ 15D - tuyến kết nối ngắn nhất từ cảng Mỹ Thủy đến cửa khẩu La Lay, nhằm rút ngắn quãng đường vận chuyển và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tỉnh cũng triển khai nhiều dự án lớn như đường cao tốc Cam Lộ-Lao Bảo, nâng cấp Quốc lộ 12A, nghiên cứu đầu tư tuyến đường sắt Mỹ Thủy-Lao Bảo, từng bước hoàn thiện mạng lưới vận tải đa phương thức. Một hướng đi đột phá là xây dựng Khu kinh tế thương mại xuyên biên giới Lao Bảo-Densavan, áp dụng các cơ chế đặc thù, hướng tới trở thành trung tâm logistics-thương mại quốc tế của miền trung.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lê Đức Tiến phân tích, để khai thác hiệu quả hơn nữa hành lang kinh tế đông-tây, ba nước Việt Nam, Lào và Thái Lan cần thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình vận tải và kết nối dữ liệu để rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí. Cùng với đó, cần thúc đẩy phát triển logistics xanh và chuyển đổi số. Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý kho bãi, vận tải và hải quan sẽ giúp tối ưu hóa vận hành, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Các tỉnh Bắc Trung Bộ đang tích cực phối hợp với nhau để tạo ra chuỗi giá trị logistics liên hoàn. Thay vì cạnh tranh đơn lẻ, các tỉnh hướng tới sự phân công chuyên môn hóa với các thế mạnh về hàng rời, hàng năng lượng, khoáng sản, hàng container. Sự liên kết này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực, còn tạo ra một mạng lưới logistics đủ mạnh để thu hút các tập đoàn vận tải đa quốc gia. Ngoài ra, cần hoàn thiện thể chế, tạo môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch, thu hút các doanh nghiệp logistics lớn tham gia. Khi hình thành được các trung tâm logistics quy mô lớn, kết nối đa phương thức, khu vực Bắc Trung Bộ sẽ từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Việc tháo gỡ các điểm nghẽn và triển khai đồng bộ các giải pháp đang mở ra cơ hội lớn cho phát triển logistics khu vực Bắc Trung Bộ. Khi hạ tầng được hoàn thiện, thể chế được cải thiện và liên kết vùng được tăng cường, hành lang đông-tây sẽ trở thành động lực tăng trưởng, đưa khu vực này trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của Việt Nam.
