Không để an toàn chỉ dừng ở khẩu hiệu
Điểm đáng chú ý trong công văn là yêu cầu rà soát toàn bộ điều kiện hoạt động của cảng, bến thủy nội địa. Từ kết cấu hạ tầng, hệ thống báo hiệu, nhà chờ, thiết bị cứu sinh, cứu hỏa cho đến khu neo đậu đều phải được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên. Đây là những hạng mục vốn ít được du khách để ý nhưng lại quyết định khả năng ứng phó khi xảy ra tình huống khẩn cấp.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh vận tải đường thủy, yêu cầu được đặt ra nghiêm ngặt hơn: phương tiện phải đủ điều kiện đăng ký, đăng kiểm, không được chở quá số người quy định, phải trang bị đầy đủ áo phao, dụng cụ cứu sinh, neo đậu đúng khu vực được phép và tuyệt đối không xuất bến khi điều kiện thời tiết không bảo đảm. Những quy định này vốn đã được pháp luật quy định. Điều khác biệt là sau thảm kịch, việc thực hiện không còn mang tính hình thức mà được đặt dưới sự giám sát thường xuyên của nhiều lực lượng.
Trách nhiệm được giao đến từng cơ quan
Nếu trước đây nhiều người cho rằng an toàn đường thủy chủ yếu thuộc trách nhiệm của chủ phương tiện thì công văn lần này cho thấy một cách tiếp cận toàn diện hơn. Các phòng, ban chuyên môn được giao kiểm tra điều kiện hoạt động của cảng, bến và phương tiện phục vụ khách du lịch; kiểm tra việc chấp hành quy định mặc áo phao, sử dụng dụng cụ cứu sinh; kiểm tra chứng chỉ chuyên môn của người điều khiển phương tiện.
Trạm Cảnh sát giao thông Phú Quốc được yêu cầu tăng cường tuần tra, kiểm tra trên các tuyến luồng, xử lý nghiêm các hành vi chở quá số người, không trang bị áo phao, người điều khiển sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích, đồng thời đình chỉ hoạt động đối với phương tiện không đủ điều kiện an toàn.
Trong khi đó, lực lượng Biên phòng được giao nhiệm vụ kiểm soát chặt phương tiện ra vào cảng, kiên quyết không cho xuất bến khi có cảnh báo thời tiết xấu hoặc gió lớn; đối chiếu danh sách hành khách thực tế với danh sách đăng ký trước chuyến đi; sẵn sàng huy động lực lượng tìm kiếm cứu nạn khi có tình huống khẩn cấp.
Cảng vụ Đường thủy nội địa cũng được yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm về đăng kiểm, điều kiện khai thác, trang bị cứu sinh và chứng chỉ của người điều khiển phương tiện. Việc phân công rõ trách nhiệm cho từng lực lượng cho thấy mục tiêu không chỉ xử lý hậu quả mà còn thiết lập một cơ chế phòng ngừa nhiều tầng, hạn chế tối đa khoảng trống trong công tác quản lý.
Xây dựng văn hóa “không an toàn thì không xuất bến”
Điều đáng quan tâm nhất không nằm ở số lượng các quy định, mà ở việc hình thành một văn hóa an toàn trong hoạt động du lịch đường thủy. Một chuyến tham quan có thể bị hủy vì thời tiết xấu. Một doanh nghiệp có thể thiệt hại doanh thu. Một du khách có thể phải thay đổi lịch trình. Nhưng tất cả những điều đó vẫn nhỏ hơn rất nhiều so với giá trị của một sinh mạng.
Vì vậy, điều cần xây dựng không chỉ là chế tài xử phạt mà còn là nhận thức thống nhất giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, người điều khiển phương tiện và chính du khách rằng: không có bất kỳ lý do nào đủ để đánh đổi sự an toàn của con người. Người lái tàu cần đủ bản lĩnh để từ chối xuất bến khi điều kiện không bảo đảm. Doanh nghiệp cần coi việc hủy chuyến là một quyết định có trách nhiệm chứ không phải tổn thất. Du khách cũng cần chấp hành hướng dẫn mặc áo phao, không gây áp lực yêu cầu tiếp tục hành trình khi thời tiết diễn biến xấu.
Từ chỉ đạo đến hành động thực chất
Một văn bản chỉ đạo chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được thực hiện nghiêm túc trong thực tế. Sau mỗi đợt cao điểm, nguy cơ lớn nhất là tâm lý chủ quan dần quay trở lại, việc kiểm tra giảm đi và những quy định nghiêm ngặt lại trở thành hình thức. Bởi vậy, điều xã hội kỳ vọng không chỉ là những đợt ra quân sau tai nạn, mà là một cơ chế kiểm tra thường xuyên, minh bạch và liên tục. Đối với một địa phương phát triển mạnh về du lịch biển như Phú Quốc, an toàn giao thông đường thủy không đơn thuần là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quyết định uy tín của điểm đến.
Mỗi phương tiện được kiểm tra kỹ trước khi rời bến, mỗi hành khách được hướng dẫn đầy đủ về kỹ năng an toàn, mỗi quyết định dừng chuyến khi thời tiết bất lợi chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ tính mạng con người và giữ gìn hình ảnh du lịch Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.
Thảm kịch đã xảy ra là điều không ai mong muốn. Nhưng nếu từ nỗi đau ấy, hệ thống quản lý được hoàn thiện hơn, trách nhiệm được thực thi nghiêm minh hơn và văn hóa an toàn được hình thành bền vững hơn, thì đó sẽ là nền tảng để những chuyến tàu ra khơi sau này không chỉ mang theo kỳ vọng về một hành trình đẹp, mà còn là niềm tin về một hành trình an toàn.
