Cần trang bị sớm hiểu biết về AI, phát triển năng lực số cho học sinh
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những cơ hội mới cho giáo dục, đặc biệt trong việc cá nhân hóa quá trình học tập. Thay vì áp dụng một lộ trình chung cho mọi học sinh như mô hình lớp học truyền thống, AI cho phép xây dựng những chương trình học phù hợp với năng lực, tốc độ và nhu cầu của từng em. Đây được xem là một trong những hướng đi chiến lược nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông trong kỷ nguyên số.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành, Trưởng khoa Sư phạm, Trường đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, học sinh cần được tiếp cận những hiểu biết căn bản về AI ngay từ sớm để trở thành những công dân số biết khai thác lợi ích của công nghệ, đồng thời biết nhận diện các rủi ro tiềm ẩn từ môi trường số.
“Việc giáo dục AI trong nhà trường không nên được hiểu là dạy học sinh các thuật toán phức tạp mà ở đây là cần hướng dẫn học sinh sử dụng các công cụ AI, hình thành ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành nói tại hội thảo chuyên đề “Cá nhân hóa việc học Toán bằng AI: Một hướng đi chiến lược cho giáo dục Việt Nam” do Tạp chí Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức vào hôm 4/6.
Tuy nhiên, theo ông, việc triển khai AI trong giáo dục phổ thông cũng đặt ra không ít thách thức, từ khoảng cách số giữa các vùng miền đến năng lực số của đội ngũ giáo viên. Vì vậy, AI nên được tích hợp linh hoạt trong các môn học, hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ hoặc các chủ đề giáo dục thay vì trở thành một môn học nặng về lý thuyết. Cùng với đó là cơ chế hỗ trợ giáo viên về kỹ năng sư phạm số, công cụ dạy học và chính sách triển khai phù hợp.
“Việc đưa AI vào trường học như thế nào chính là một bài toán lớn. Đưa AI vào giáo dục phổ thông từ sớm là cần thiết, nhưng nên thực hiện một cách bài bản, thận trọng và phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành nhấn mạnh.
Trí tuệ nhân tạo hỗ trợ hiệu quả cho dạy học phân hóa
Từ thực tiễn quản lý giáo dục địa phương, bà Nguyễn Thị Thúy Hường, Trưởng phòng Giáo dục tiểu học, Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình cho rằng, việc ứng dụng AI trong nhà trường là yêu cầu tất yếu nhằm giúp học sinh phát triển năng lực số và thích ứng với môi trường học tập hiện đại.
Theo bà, AI đặc biệt phát huy hiệu quả trong công tác kiểm tra, đánh giá và phân tích mức độ đạt được của học sinh theo yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Qua thực tiễn nghiên cứu và vận dụng cho thấy AI có sự phù hợp rất cao đối với quá trình dạy học phân hóa và đi đúng định hướng phát triển năng lực cần đạt của học sinh.
Tuy nhiên, việc ứng dụng AI trong trường học cần phải xoay quanh yêu cầu phù hợp với mức độ của học sinh theo từng khối lớp, tránh việc lại đưa ra những yêu cầu vượt quá khả năng hoặc áp đặt lên người học.
Bà Nguyễn Thị Thúy Hường cũng lưu ý rằng, AI cần được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, không làm giảm sự sáng tạo của giáo viên hay khiến học sinh phụ thuộc vào công nghệ. Quan trọng hơn, nhà trường vẫn phải bảo đảm các cơ hội để học sinh được tương tác trực tiếp, làm việc nhóm, trải nghiệm thực tiễn và phát triển các phẩm chất cần thiết.
"Khi đưa AI vào cần cân nhắc mức độ để không làm giảm nỗ lực nghiên cứu và khả năng sáng tạo của giáo viên, đồng thời, không làm tăng sự ỷ lại của học sinh", bà phát biểu tại hội thảo.
Học sinh vẫn cần được đảm bảo môi trường và cơ hội để sáng tạo. "Đừng để công nghệ làm giảm đi những cơ hội cho học sinh được tương tác nhóm, tương tác với bạn bè, trải nghiệm thực tiễn trong quá trình học tập để trưởng thành. Mục tiêu quan trọng nhất là giúp học sinh học để "thành người", để trưởng thành thông qua những kiến thức cốt lõi và sự kết nối thực tế", bà nhấn mạnh.
Cá nhân hóa việc học Toán bằng AI: Từ ý tưởng đến thực tiễn
Tại hội thảo chuyên đề “Cá nhân hóa việc học Toán bằng AI: Một hướng đi chiến lược cho giáo dục Việt Nam” do Tạp chí Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, các chuyên gia, nhà khoa học cho rằng cá nhân hóa học tập là một định hướng quan trọng của giáo dục hiện đại. Trong đó, môn Toán là lĩnh vực cần tiên phong để ứng dụng các mô hình học tập thích ứng/cá nhân hoá đảm bảo những yêu cầu như: hệ thống kiến thức bao trùm, cấu trúc đầy đủ chặt chẽ, khả năng định danh năng lực rõ ràng và dữ liệu học tập được phân tích theo tiến trình.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Chu Cẩm Thơ, Chủ nhiệm dự án VMathAI, nguyên Trưởng ban Nghiên cứu đánh giá giáo dục, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, cho rằng điểm khác biệt của học tập thích ứng/cá nhân hoá so với học tập đồng loạt là mỗi học sinh có một lộ trình riêng.
Nếu trong lớp học truyền thống, nhiều học sinh cùng đi theo một tiến độ chung, thì trong môi trường có hỗ trợ AI, hệ thống có thể phân tích dữ liệu học tập, kết quả luyện tập và mức độ đáp ứng của từng học sinh để gợi ý nội dung học tập tiếp theo phù hợp. Mục tiêu là giúp người học tiếp cận các câu hỏi nằm trong “vùng phát triển gần”, vừa đủ thách thức để kích thích tư duy nhưng không tạo cảm giác quá tải.
Từ triết lý đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Chu Cẩm Thơ chia sẻ về mô hình VMathAI - một ứng dụng AI chuyên biệt trong cá nhân hóa học Toán, được bà và các cộng sự xây dựng như một giải pháp học tập thích ứng dành riêng cho môn Toán. Hệ thống kết hợp công nghệ AI với kho học liệu số môn Toán nhằm thiết kế lộ trình phát triển năng lực riêng cho từng học sinh.
Theo các chuyên gia, cá nhân hóa trong giáo dục với sự hỗ trợ của AI, hay cá nhân hóa việc học Toán bằng AI không còn là một ý tưởng mà đang dần được cụ thể bằng mô hình, ứng dụng, dữ liệu và kết quả triển khai thực tế.
Tuy nhiên, để AI trở thành động lực đổi mới giáo dục một cách bền vững, việc ứng dụng công nghệ cần được đặt trên nền tảng nghiên cứu giáo dục, học liệu chuẩn hóa, năng lực giáo viên và cơ chế kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Khi được triển khai đúng hướng, AI có thể trở thành công cụ đắc lực giúp nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông và phát triển năng lực người học trong kỷ nguyên số.
