Mới đây, TPHCM ghi nhận chùm 3 ca bệnh nhiễm trùng do não mô cầu, trong đó có một trường hợp tử vong. Theo thông tin của hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, 3 ca bệnh này là học sinh (sinh năm 2014) tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước.
Chia sẻ thông tin về bệnh não mô cầu, BS Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TW cho biết, tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là não mô cầu.
Vi khuẩn này có thể cư trú ở vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng. Khi vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, vi khuẩn có thể gây bệnh não mô cầu xâm lấn, thường biểu hiện dưới dạng viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai.
Não mô cầu lây truyền từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh.
Những tình huống như sống chung nhà, tiếp xúc gần hoặc kéo dài trong môi trường tập thể, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng, có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Người mang vi khuẩn không có triệu chứng vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác.
Thanh thiếu niên không chủ quan với bệnh não mô cầu
Theo BS Nguyễn Nguyên Huyền, bên cạnh trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người trẻ là nhóm cần được quan tâm trong phòng, chống bệnh não mô cầu. Ở lứa tuổi này, tỷ lệ mang vi khuẩn vùng mũi họng có xu hướng tăng. Các hoạt động học tập, giao tiếp xã hội và sinh hoạt tập thể cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền, đặc biệt tại ký túc xá, trường nội trú hoặc doanh trại.
Hút thuốc lá, tiếp xúc với khói thuốc và nhiễm virus đường hô hấp trước đó có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh. Một số nhóm có nguy cơ cao hơn gồm người thiếu hụt bổ thể, người không có lách hoặc suy giảm chức năng lách, người nhiễm HIV và người sử dụng thuốc ức chế bổ thể. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người khỏe mạnh, không có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ rõ ràng.
Bệnh diễn biến nhanh, cần nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm
Bệnh não mô cầu xâm lấn có thể tiến triển rất nhanh. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn, dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong trong thời gian ngắn.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 10–15% người mắc bệnh não mô cầu tử vong ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh. Khoảng 1/5 người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài, như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn thần kinh, suy giảm chức năng thận hoặc phải cắt cụt chi.
BS Nguyễn Nguyên Huyền cho rằng, cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ, co giật, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc xuất hiện các chấm, mảng xuất huyết tím trên da không mất khi ấn.
Đặc biệt, ban xuất huyết có thể xuất hiện muộn hoặc không xuất hiện đầy đủ ở giai đoạn đầu. Vì vậy, không nên chờ đến khi có ban mới đưa người bệnh đi khám. Khi người bệnh diễn biến xấu nhanh, cần đến cơ sở cấp cứu ngay cả khi chưa có đầy đủ các triệu chứng điển hình.
Các biện pháp phòng bệnh não mô cầu
Để phòng bệnh não mô cầu, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng bệnh, chủ động thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế biến chứng nặng và tử vong do bệnh.
Người dân cần thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch; súc miệng và họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng; đeo khẩu trang tại nơi công cộng và trên các phương tiện giao thông công cộng; hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh.
Thực hiện tốt vệ sinh môi trường, tăng cường thông khí tại nơi ở, học tập và làm việc; lau sạch bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày (tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi...) bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường. Ăn uống đủ chất, rèn luyện thân thể để nâng cao sức đề kháng.
Trong sinh hoạt hằng ngày, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, không dùng chung chai nước, cốc uống, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt. Tránh hút thuốc và tiếp xúc với khói thuốc cũng là những biện pháp hỗ trợ giảm nguy cơ phơi nhiễm.
Nhà trường cần tăng cường truyền thông để học sinh nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm, biết cách tìm kiếm trợ giúp y tế kịp thời và phối hợp với cơ quan y tế khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh.
Khi có ca bệnh, người sống cùng nhà, người tiếp xúc gần hoặc người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được đánh giá chỉ định kháng sinh dự phòng. Nếu có chỉ định, kháng sinh dự phòng cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Tiêm vaccine cũng là một biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh não mô cầu. Tuy nhiên, việc tiêm vaccine trước đó không thay thế kháng sinh dự phòng khi người tiếp xúc thuộc diện được chỉ định.
Người dân không tự mua kháng sinh hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc xác định đối tượng cần dự phòng và xử trí tại trường học, nơi ở tập thể phải được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
