Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới dấu mốc 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026), đồng thời tôn vinh những danh nhân văn hóa tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Tham dự buổi lễ có đại diện các cơ quan Trung ương, trong đó có Bộ Ngoại giao, cùng các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa, đại diện chính quyền địa phương và đông đảo con cháu họ Mạc. Sự hiện diện của nhiều chuyên gia đầu ngành đã tạo nên không gian trao đổi học thuật sâu sắc, góp phần làm rõ hơn giá trị lịch sử và tầm vóc của nhân vật được tôn vinh.
Mạc Đĩnh Chi, tự Tiết Phu, quê ở làng Lũng Động, huyện Chí Linh (nay thuộc thôn Long Động, xã Hợp Tiến, thành phố Hải Phòng). Năm 1304, dưới triều Trần Anh Tông, ông đỗ Trạng nguyên trong khoa thi Thái học sinh.
Sau đó, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình, từng bước thăng tiến đến chức Tả bộc xạ. Không chỉ nổi bật về học vấn uyên thâm, ông còn ghi dấu ấn sâu đậm trong hoạt động ngoại giao với tài ứng đối linh hoạt, góp phần làm rạng danh trí tuệ Đại Việt trên trường quốc tế.
Trong suốt sự nghiệp làm quan, ông luôn giữ vững phẩm chất liêm chính, tận tụy, đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu. Hai lần đi sứ sang nhà Nguyên, ông đã thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và khí phách của dân tộc, khiến triều đình phương Bắc nể trọng. Ông cũng được xem là hậu duệ của Mạc Hiển Tích và là viễn tổ của Mạc Đăng Dung.
Trong khuôn khổ lễ kỷ niệm, nghi lễ dâng hương tri ân được tổ chức trang trọng nhằm tưởng nhớ các bậc tiên hiền, trạng nguyên và những người có công với nền giáo dục, văn hóa dân tộc.
Bên cạnh đó, các nhà khoa học đã tham gia tọa đàm, tập trung phân tích thân thế, sự nghiệp cũng như những đóng góp của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi trên các lĩnh vực giáo dục, chính trị và ngoại giao. Những tham luận tại hội thảo không chỉ góp phần làm sáng tỏ thêm giá trị lịch sử của ông mà còn khẳng định vai trò của tầng lớp trí thức Đại Việt trong tiến trình phát triển của dân tộc.
Phát biểu tại buổi lễ, TS. Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám nhấn mạnh, Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi không chỉ nổi bật về học vấn mà còn là nhà chính trị, nhà ngoại giao xuất sắc, với nhiều đóng góp cho đất nước dưới thời nhà Trần. Ông luôn giữ trọn phẩm chất liêm chính, tận tụy, đặt lợi ích quốc gia lên trên hết. Cuộc đời của ông là minh chứng sinh động cho lý tưởng của kẻ sĩ: học để lập thân, để phụng sự đất nước và để lưu danh bằng chính nhân cách của mình.
Lễ kỷ niệm không chỉ là dịp tri ân một danh nhân kiệt xuất mà còn góp phần lan tỏa tinh thần hiếu học trong xã hội, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống giáo dục khoa cử Việt Nam. Đồng thời, sự kiện cũng tạo cầu nối giữa các nhà nghiên cứu, mở ra những hướng tiếp cận mới đối với lịch sử giáo dục khoa cử Việt Nam và khẳng định vị trí, vai trò bền vững của Quốc Tử Giám trong đời sống văn hóa – giáo dục hiện nay.
