Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) nhận định, năm 2026 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của thương mại số khi chuyển từ “số hoá quy trình” sang xây dựng hệ sinh thái thương mại thông minh, kết nối toàn diện. Xu hướng này mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu chi phí và tiếp cận khách hàng cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).
Tuy nhiên, để giao dịch thương mại trên môi trường số hiệu quả, doanh nghiệp phải kiểm soát và giải quyết được các vấn đề liên quan đến hạ tầng, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực đến các rủi ro về gian lận, bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng. Việc tăng cường trao đổi giữa các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp sẽ góp phần nhận diện những vấn đề phát sinh trong thực tế, củng cố niềm tin của doanh nghiệp và hỗ trợ quá trình giao dịch mua bán hàng hoá trên môi trường số được thuận lợi, an toàn.
LS. Châu Việt Bắc – Phó Giám đốc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh đồng ý rằng chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hoá nói riêng và các giao dịch nói chung đang trở thành yêu cầu tất yếu. Tuy vậy, việc chuyển đổi số trong bối cảnh hạ tầng công nghệ và chiến lược vận hành chưa đồng bộ giữa các doanh nghiệp dẫn đến quá trình giao dịch phát sinh nhiều rủi ro. Các rủi ro này không chỉ tồn tại trong quá trình thực hiện hợp đồng, mà còn gây ra những hệ quả phức tạp trong hoạt động giải quyết tranh chấp.
Từ thực tiễn giải quyết tại VIAC, ông Bắc đã điểm qua một số loại tranh chấp thương mại điển hình có ứng dụng yếu tố công nghệ, điện tử. Qua đó, ông Bắc nhấn mạnh, khi giao dịch trên nền tảng số, doanh nghiệp cần cẩn trọng ngay từ khâu đàm phán hợp đồng, đồng thời chủ động kiểm soát, lưu trữ dữ liệu trong suốt quá trình thực hiện để dự liệu sớm các rủi ro và không bị động khi phát sinh tranh chấp.
PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh – Phó Giám đốc Thường trực Trường Đại học Ngoại thương tại TP. Hồ Chí Minh - Phân hiệu tại TP. Hồ Chí Minh nhận định, trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, chuyển đổi số đang từng bước thay đổi cách thức doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, đàm phán, giao kết, thực hiện và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng mua bán hàng hóa. Giao dịch chuyển dần từ giấy tờ truyền thống sang nền tảng và dữ liệu số, với AI, Smart Contract và Blockchain thúc đẩy tự động hóa, nâng cao hiệu quả quản lý hợp đồng và xác thực giao dịch. Cùng với đó, chứng từ điện tử và các hệ sinh thái số liên thông ngày càng phổ biến, góp phần giảm xử lý thủ công, rút ngắn thời gian, tăng tính minh bạch và khả năng kết nối toàn cầu. Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, email, dữ liệu hệ thống và chứng từ điện tử cũng ngày càng được sử dụng để ghi nhận và chứng minh diễn biến giao dịch. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của công nghệ cũng đặt ra những thách thức mới khi khung pháp lý và năng lực quản trị của doanh nghiệp chưa theo kịp tốc độ số hóa.
Theo PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh, nhiều tranh chấp không bắt nguồn từ công nghệ mà từ việc doanh nghiệp chưa có cơ chế quản trị pháp lý phù hợp, dẫn đến khó khăn trong xác định thẩm quyền, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và chứng minh giao dịch khi tranh chấp phát sinh. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản trị xuyên suốt ngay từ khi thiết lập giao dịch, bảo đảm công nghệ, quản trị và pháp lý được kết hợp đồng bộ.
Trong mỗi phiên thảo luận, các chuyên gia cũng có phần tương tác và trao đổi thực tiễn kinh nghiệm với các đại biểu tham dự. Hội nghị ghi nhận nhiều ý kiến, câu hỏi và tình huống cụ thể của doanh nghiệp trong quá trình ứng dụng công nghệ vào các giao dịch thương mại. Trên cơ sở đó, các chuyên gia đã đưa ra những phân tích và khuyến nghị thiết thực, phù hợp với từng nhóm vấn đề, giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn rủi ro, chủ động xử lý các vướng mắc và tự tin hơn khi đưa công nghệ vào hoạt động giao dịch.
