Chương trình hướng tới kết nối các nguồn lực xã hội, tìm kiếm những ý tưởng sáng tạo có tính ứng dụng và từng bước hình thành hệ sinh thái không gian sáng tạo bền vững cho Thủ đô, với sự đồng hành của UNESCO, các trường đại học, doanh nghiệp và nhiều đối tác trong nước, quốc tế.
Phát biểu khai mạc buổi lễ, ông Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho biết, năm 2026 được thành phố xác định là năm trọng tâm của Đề án Thiết kế sáng tạo. Nếu như trước đây các hoạt động của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo chủ yếu diễn ra vào những tháng cuối năm thì ngay từ đầu năm 2026, Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình nhằm kết nối nghệ nhân, nghệ sĩ, làng nghề, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo để lan tỏa các giá trị văn hóa, di sản và thúc đẩy vai trò của thiết kế trong phát triển đô thị.
Việc phát động Cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo 2026 gắn với Chương trình Phát triển Hạ tầng Sáng tạo xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong quá trình cải tạo, chỉnh trang các công viên và không gian công cộng của thành phố. Hà Nội hiện có hàng trăm địa điểm với quy mô, cảnh quan và giá trị lịch sử khác nhau, vì vậy cần những giải pháp thiết kế phù hợp cho từng không gian nhằm vừa nâng cao chất lượng cảnh quan đô thị, vừa tạo thêm các không gian sáng tạo phục vụ cộng đồng.
“Hà Nội có hàng trăm không gian công cộng với những đặc điểm lịch sử, cảnh quan và quy mô khác nhau, vì vậy cần những giải pháp thiết kế phù hợp cho từng địa điểm. Chúng tôi kỳ vọng trong thời gian ngắn sẽ có nhiều tác phẩm thiết kế xuất sắc được ứng dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng không gian công cộng, làm đẹp Thủ đô và tiếp tục khẳng định vị thế của Hà Nội trong Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO”, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội nhấn mạnh.
Chương trình Phát triển Hạ tầng Sáng tạo không chỉ hướng đến việc cải tạo các công trình vật chất mà còn xây dựng mạng lưới hợp tác, cơ chế quản trị, cộng đồng sáng tạo và các nguồn lực phục vụ phát triển lâu dài. Đây được xem là nền tảng để các ý tưởng sáng tạo không dừng lại ở khuôn khổ lễ hội mà có thể tiếp tục được triển khai trong thực tiễn.
Điểm nhấn của chương trình là Cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo 2026 được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, dành cho kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ, chuyên gia, nhà nghiên cứu, sinh viên và cộng đồng sáng tạo. Cuộc thi không chỉ tìm kiếm các giải pháp thiết kế kiến trúc mà còn khuyến khích những đề xuất về mô hình quản trị, cơ chế chính sách, phương án tài chính và cách thức huy động sự tham gia của cộng đồng để hình thành các không gian sáng tạo có khả năng vận hành bền vững.
Các phương án có tính khả thi sẽ được Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan nghiên cứu, xem xét triển khai trong quá trình chỉnh trang và phát triển không gian công cộng của thành phố.
Cuộc thi gồm 03 hạng mục: Hạ tầng thúc đẩy sáng tạo, tập trung vào việc tái kích hoạt quảng trường, công viên, tuyến phố đi bộ, nhà văn hóa và các không gian công cộng; Không gian sáng tạo từ các công trình chuyển đổi chức năng, hướng tới cải tạo nhà máy cũ, trụ sở dôi dư và các công trình đô thị thành không gian phục vụ công nghiệp văn hóa; Bảo tồn và phát huy không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống, nhằm kết nối làng nghề, làng cổ và khu vực ven đô với thiết kế, du lịch, giáo dục và công nghệ để tạo ra những giá trị kinh tế - xã hội mới.
Phát biểu tại chương trình, KTS. Hoàng Thúc Hào - Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, chủ đề "Đánh thức không gian đô thị" xuất phát từ trăn trở của giới kiến trúc, nghệ thuật và các nhà quản lý đô thị về cách thức khơi dậy sức sống cho những không gian đang bị lãng quên.
“Cuộc thi không tìm kiếm những bản vẽ lý tưởng hay những cách trình diễn trang trí cầu kỳ. Điều chúng ta tìm kiếm và cổ vũ là hành trình bền bỉ cùng nhau thúc đẩy, tôn vinh những cống hiến, những ý tưởng nhân văn. Hội Kiến trúc sư Việt Nam kỳ vọng cuộc thi sẽ là điểm tựa để giới nghề, đặc biệt là các kiến trúc sư trẻ và sinh viên, được chạm vào những 'đề bài nóng' của thực tiễn đô thị, cùng dấn thân, bước ra khỏi văn phòng thiết kế để trở về các làng nghề, đến với những bức tường cũ, những trạm biến áp, những gầm cầu nhằm lắng nghe nhịp thở của phố phường”, KTS. Hoàng Thúc Hào nhấn mạnh.
Cũng theo KTS. Hoàng Thúc Hào, những ý tưởng xuất sắc cần được chính quyền thành phố nghiên cứu, thí điểm và từng bước hiện thực hóa, góp phần hình thành mạng lưới hạ tầng sáng tạo cho Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời tạo mô hình có thể lan tỏa tới các thành phố sáng tạo khác của Việt Nam.
Trong khuôn khổ sự kiện, tọa đàm “Nghệ thuật công cộng và bản sắc đô thị Hà Nội - Từ những điểm can thiệp đến hệ sinh thái sáng tạo” cũng được tổ chức với sự tham gia của các kiến trúc sư, nghệ sĩ và chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa sáng tạo. Các diễn giả tập trung trao đổi về vai trò của nghệ thuật công cộng trong việc kiến tạo bản sắc đô thị, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng và xây dựng các mô hình sáng tạo có khả năng vận hành lâu dài sau lễ hội.
Tại tọa đàm, Ban Tổ chức đã giới thiệu dự án “Ngỡ ngàng Hà Nội” (Hanoi Surprises) - Kết nối nghệ thuật các không gian công cộng, do Phòng Quản lý Di sản (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) chủ trì, phối hợp với Tạp chí Kiến trúc, nhóm Vác Tù Và và KTS. Đoàn Kỳ Thanh triển khai. Thay vì tạo ra các tác phẩm nghệ thuật đơn lẻ, dự án hướng tới hình thành mạng lưới nghệ thuật công cộng trên toàn thành phố, từng bước xây dựng Hà Nội trở thành một "bảo tàng mở", nơi nghệ thuật hiện diện trong đời sống thường nhật và kết nối di sản với công nghệ cùng không gian số.
Theo kế hoạch, dự án sẽ nghiên cứu 46 điểm nghệ thuật công cộng thuộc 05 nhóm không gian gồm: Không gian Di sản, Không gian Kẻ chợ, Không gian Tương lai, Không gian Sinh thái và Không gian Cộng đồng. Các địa điểm trải dài từ chợ Đồng Xuân, tháp nước Hàng Đậu, phố cổ, khu vực gầm cầu, bãi giữa sông Hồng đến sân chung của các khu tập thể cũ. Một số địa điểm sẽ được lựa chọn để triển khai thí điểm ngay trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
Chương trình Phát triển Hạ tầng Sáng tạo không chỉ hướng tới thành công của một mùa lễ hội mà còn đặt nền móng để các ý tưởng sáng tạo tiếp tục được hiện thực hóa sau sự kiện. Thông qua các cuộc thi, dự án nghệ thuật, hoạt động khảo sát và tọa đàm, chương trình kỳ vọng phát hiện nguồn lực, kết nối cộng đồng, thử nghiệm các mô hình mới và từng bước xây dựng hệ sinh thái sáng tạo gắn với bản sắc văn hóa, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.
