Sau “Chuyến đi hiệu đính lịch sử chữ Quốc ngữ La tinh” của võ sư Trần Nguyên Đạo vào tháng giêng 2026 tại Việt Nam mà tôi đã tường thuật và được đăng tải trên Tạp chí Việt - Đức đính kèm link (https://tapchivietduc.vn/chuyen-di-hieu-dinh-lich-su-chu-quoc-ngu-la-tinh-a32298.html). “Cầu toàn” vốn dĩ là đức tính của một người mang nặng tinh thần võ sỹ đạo, chẳng những luôn dấn thân vào các mục đích nhằm phục vụ nhân loại và xã hội, mà còn cần phải thực hiện trọn vẹn, hoàn mỹ việc làm của mình. Vì vậy có vẻ võ sư Trần Nguyên Đạo chưa hài lòng về kết quả của chuyến đi hiệu đính lần thứ nhất tại Việt Nam, cho nên ông lại tiếp tục cuộc hành trình này tại thành phố Guarda, Bồ Đào Nha, quê hương của giáo sĩ Francisco De Pina, người mà võ sư Trần Nguyên Đạo và rất nhiều các học giả Việt Nam, Pháp và Bồ Đảo Nha cho rằng ông mới đích thực là một trong những vị đầu tiên sáng lập ra hệ thống chữ Quốc ngữ Việt Nam cách đây 400 năm.
Cuộc hành trình “Guarda 2026” nói trên được kết hợp với dự án do một số học giả Pháp, Việt, Bồ Đào Nha khởi xướng với chủ đề: “Dự án Guarda 2026 Francisco de Pina và hành trình chữ Quốc ngữ. Cầu nối văn hóa Việt Nam - Bồ Đào Nha.”
Mục đích của dự án là làm sáng tỏ và tôn vinh giáo sĩ Francisco de Pina, đồng thời xây dựng một cầu nối văn hóa giữa Việt Nam và Bồ Đào Nha cùng với mong muốn hiệu đính lịch sử chữ Quốc ngữ của dân tộc Việt Nam.
Giữa Bồ Đào Nha và Việt Nam đã có trao đổi ngoại giao chính thức từ ngày 1/7/1975, tuy nhiên hợp tác kinh tế và văn hóa giữa hai nước vẫn còn khiêm tốn, mặc dù đã có sự kết nghĩa giữa thành phố Hồ Chí Minh và Porto (tháng 7/2023). Để đẩy mạnh hơn nữa giữa hai quốc gia. Ban tổ chức nhận thấy rằng giữa Việt Nam và Bồ Đào Nha đã có một cầu nối lịch sử 400 năm, qua giáo sĩ Francisco de Pina, người mà dự án cho rằng là một trong những nhân vật chính đã sáng tạo ra chữ Việt La Tinh cho Việt Nam.
Sự kiện lịch sử này, trước đây và qua nhiều thế kỷ đã có sự nhầm lẫn, khi mọi người cho rằng giáo sĩ người Pháp Alexandre de Rhodes là người đã sáng tạo ra chữ Quốc ngữ. Sự nhầm lẫn đáng tiếc này đến từ các tài liệu, sách vở trong thời kỳ Việt Nam bị đặt dưới sự đô hộ của người Pháp. Nhưng may mắn thay, ngày nay, với những phương tiện hiện đại, các học giả Việt Nam, Pháp và Bồ Đào Nha đã nghiên cứu lại các sử liệu của thế kỷ thứ XVII, hiện lưu trữ trong các văn khố của Tòa thánh Vatican, Dòng Tên La Mã, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và đã tìm được những bằng chứng xác thực nhằm đánh giá lại giá trị lịch sử của chữ Quốc ngữ La tinh.
Tuy nhiên, những khám phá này vẫn chỉ giới hạn trong giới học giả và trí thức, chưa được phổ biến rộng rãi trong học đường, sử, sách, và đặc biệt là chưa được Nhà nước Việt Nam chính thức công nhận.
Dự án “Guarda 2026” nói trên vốn là sự nối tiếp của sự kiện “Đặt biểu tượng tri ân Giáo sĩ Francisco De Pina ở Guarda, Bồ Đào Nha” vào ngày 26 tháng 11 năm 2023, được thực hiện bởi Quỹ tôn vinh tiếng Việt và chữ Quốc ngữ, chủ nhiệm Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng cùng các nhân sĩ: Nguyễn Bích Thủy, Trần Bá Học, Hoàng Kim Oanh, Đào Nguyễn Hải Yến, Nguyễn Tấn Nghĩa... Biểu tượng nặng 450kg, cao 3m, là một tác phẩm nghệ thuật được sáng tác tại làng Phước Kiều, huyện Thanh Chiêm, tỉnh Quảng Nam, Việt Nam, nhằm tri ân giáo sĩ Francisco de Pina. Biểu tượng này đã được đưa sang Bồ Đào Nha tặng thành phố Guarda. Được thiết kế phỏng theo hình dáng chiếc thuyền buồm vào thế kỷ XVII, loại thuyền được giáo sĩ Francisco De Pina chọn làm phương tiện sang nước Đại Việt (Đàng Trong), phía dưới dập nổi hình trống đồng Đông Sơn, biểu tượng của văn minh cổ Đại Việt. Biểu tượng tri ân nói trên đã được thành phố Guarda tổ chức đón tiếp trọng thể với sự tham gia của ông thị trưởng Sérgio Fernando da Silva COSTA, Giám mục Guarda, đức cha Manuel da ROCHA FELICIO, các đại diện của Dòng Tên Bồ Đào Nha... Hiện nay, biểu tượng này được đặt trong khuôn viên của thư viện Eduardo Lourenço, thành phố Guarda.
Để nối tiếp sự kiện có ý nghĩa trên và tìm cách “gởi thông điệp” đến Việt Nam, đưa thông tin đến Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cũng như vận động đến các cơ quan có chức năng và tìm cách xây dựng cầu nối văn hóa cũng như chính thức hóa việc hiệu đính lịch sử hình thành chữ Quốc ngữ. Các học giả António Salvadore Morgado, Nguyễn Tấn Nghĩa, Trần Nguyên Đạo và bà Diane Thu Dung, Chủ tịch Hội Tôn vinh văn hóa Việt –APCV, sẽ đứng ra tổ chức sự kiện “Guarda – 2026, Francisco de Pina và hành trình chữ Quốc ngữ - Cầu nối văn hóa Việt Nam - Bồ Đào Nha” với 2 hoạt động như sau:
- Phát hành sách “Thuyết Quốc Ngữ La Tinh” trong tháng 1, 2026 làm điểm tựa khoa học và luận chứng lại lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh.
- Tổ chức tôn vinh nhân kỷ niệm 400 năm ra đời chữ Quốc ngữ La Tinh tại Guarda, thành phố quê hương của giáo sĩ Francisco de Pina với mục đích đề xuất đặt tên một con đường hoặc một công viên mang tên ông tại thành phố Guarda.
Sự kiện sẽ được thực hiện với sự hỗ trợ của chính quyền thành phố Guarda, Đại sứ quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha, Giám mục Guarda, Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp, Liên đoàn Vovinam-Việt Võ Đạo Pháp, Quỹ tôn vinh tiếng Việt và chữ Quốc ngữ cùng các tổ chức liên quan khác.
Tiến trình sự kiện:
- Tháng 1/2026: Xuất bản sách “Thuyết Quốc Ngữ La Tinh” và gửi về Việt Nam đến các cơ quan hữu quan của Nhà nước Việt Nam, các cá nhân và các tổ chức quan tâm.
- Tháng 3/2026: Ban tổ chức gặp :
- Lãnh đạo thành phố Guarda để lên chương trình cụ thể.
- Đại sứ quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha để thông báo và đề nghị hỗ trợ dự án.
- Tháng 4/2026: Chính thức lập dự án và mời các cơ quan, các hiệp hội, các học giả và các cá nhân Việt Nam cũng như thế giới đến Guarda tham dự sự kiện.
- Tháng 10/2026 (hai ngày 7 và 8 tháng 10/2026): Tổ chức sự kiện tại Guarda với sự tham dự của Thành phố Guarda, Đại sứ quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, các hiệp hội, các học giả và các cá nhân khắp nơi trên thế giới.
Qua tiến trình nêu trên, ngày 18 tháng 3 năm 2026, võ sư Trần Nguyên Đạo cùng Ban tổ chức đã gặp lãnh đạo thành phố Guarda gồm: ông Sérgio Fernando da Silva COSTA, thị trưởng, bà Claudio Guedes, Phó Thị trưởng đặc trách văn hoá, ông António Júlio Aguiar, Chánh văn phòng thành phố Guarda và ông Luis Prata, cố vấn Thị trưởng. Trong cuộc họp này và sau khi trao đổi dự án giữa đôi bên, Thành phố Guarda đã quyết định hỗ trợ tích cực dự án và đáp ứng 15 nhu cầu của Ban tổ chức.
Ngay sau đó, ngày 20 tháng 3 năm 2026, võ sư Trần Nguyên Đạo đã cùng Ban tổ chức đã đến thăm giao hữu và làm việc với ông Nguyễn Mạnh Thắng, Đại sứ Việt Nam tại Bồ Đào Nha. Ngài Đại sứ đã đón tiếp đoàn rất thân mật và đón nhận dự án trong tinh thần hỗ trợ các cộng đồng theo chức năng của Đại sứ quán và hứa sẽ có tiếng nói chính thức sau khi nhận được sự triển khai cụ thể của Ban tổ chức.
Hiện nay có hai cuốn sách hiện đại, đề cập về lịch sử chữ Quốc ngữ
Cuốn sách thứ nhất, “Một số vấn đề về chữ Quốc ngữ” của ông Nguyễn Thanh Quang và Linh mục Gioan Võ Đình Đệ (Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2020). Sách này thu tập các bài phát biểu của các học giả: Dương Trung Quốc, Phan Huy Lê, Nguyễn Thanh Quang và linh mục Gioan Đình Đệ, nhân cuộc hội thảo “Bình Định với chữ Quốc ngữ” được UBND Tỉnh Bình Định, Viện sử học Việt Nam và Viện ngôn ngữ Việt Nam tổ chức ngày 13/01/2016. Các bài phát biểu này đã được các học giả khẳng định và đánh giá lại người sáng lập chữ Quốc ngữ La Tinh.
Hội thảo nói trên đánh dấu quan điểm của các học giả Việt Nam, đồng thời là dấu hiệu quan trọng cho thấy sự quan tâm của giới trí thức Việt Nam, của UBND Tỉnh Bình Định, Viện Sử học Việt Nam và Viện Ngôn ngữ Việt đối với lịch sử chữ Quốc ngữ.
Cuốn sách thứ hai, “Thuyết Quốc Ngữ La Tinh” của võ sư Trần Nguyên Đạo, (Nhà xuất bản Vovinam-Việt Võ Đạo France, 2019), tái bản năm 2026 với phiên bản song ngữ Pháp - Việt. Nội dung sách được trình bày theo trình tự khoa học lịch sử, nhằm mục đích chứng minh và có mong muốn hiệu đính lại lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh. Đây là một công trình nghiên cứu rất giá trị về mặt học thuật làm sáng tỏ nhiều vấn đề mang tính lịch sử qua các dẫn chứng thuyết phục mà bấy lâu không ít người nhầm lẫn.
Nhân dịp chuyến du hành trên quê hương của giáo sĩ Francisco De Pina, võ sư Trần Nguyên Đạo đã được dịp thảo luận về đề tài chữ Quốc ngữ với Gs. sử học Bồ Đào Nha António Salvadore Morgado, người đã nghiên cứu về lịch sử giáo sĩ Francico de Pina và đã được đài truyền hình Bồ Đào Nha mời làm cố vấn cho một phóng sự dài về giáo sĩ Fransico de Pina ở quê hương của ông Nhân dịp chuyến du hành trên quê hương của giáo sĩ Francisco De Pina, võ sư Trần Nguyên Đạo đã được dịp thảo luận về đề tài chữ Quốc ngữ với Gs. sử học Bồ Đào Nha António Salvadore Morgado, người đã nghiên cứu về lịch sử giáo sĩ Francico de Pina và đã được đài truyền hình Bồ Đào Nha mời làm cố vấn cho một phóng sự dài về giáo sĩ Fransico de Pina ở quê hương của ông tại Guarda cũng như tại những địa danh Việt Nam mà giáo sĩ đã đến như : Qui Nhơn, Nước Mặn, Quảng Nam, Quảng Bình, Đà Nẵng… Ngoài ra võ sư Trần Nguyên Đạo cũng đã tặng sách cho Gs. sử học Bồ Đào Nha, bà Isabel Mouräo, người đã trình luận án tiến sĩ cách đây 30 năm tại đại học Sorbone (Pháp) với đề tài “Gaspar Do Amaral”, vị giáo sĩ người Bồ đã đến Đại Việt (Thanh hóa và Thăng Long) tháng 11 năm 1629 và đồng thời cũng là người biên soạn Từ điển Bồ-Việt (Annamiticum-Lusitanium), nguồn : Thuyết Quốc ngữ La Tinh, Trần Nguyên Đạo, t. 147-151.
Chuyến đi hiệu đính lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh của võ sư Trần Nguyên Đạo, sau khi thực hiện tại Việt Nam vào tháng giêng 2026, được nối tiếp đến tận Guarda Bồ Đào Nha, nơi quê hương của giáo sĩ Francisco de Pina là một cố gắng và có ý chí đóng góp cho lịch sử của chữ Quốc Ngữ đáng phục mà ít ai có được.
Không những thế ông còn đồng hành dự án “Guarda 2026” với Hội tôn vinh văn hóa Việt-APCV và các học giả Pháp, Việt, Bồ, không những nhằm mục đích thực hiện lễ tôn vinh giáo sĩ Francisco de Pina đến Đại Việt cách đây 4 thế kỷ, mà còn có mục đích làm “cầu nối văn hóa Việt Nam - Bồ Đào Nha”. Một sự kiện đáng khen ngợi, sẽ được tổ chức vào tháng 10/2026, làm dấu ấn thúc đẩy tiến trình hiệu đính lại lịch sử đích thực của chữ Quốc ngữ La Tinh. Trong tương lai gần tôi sẽ tiếp tục thông tin sau khi nhận được chi tiết của dự án qua Hội tôn vinh văn hóa Việt – APCV theo Võ sư Châu Minh Hay.
