Nếu như ở "Kỳ 1: Tê liệt đường vào Cảng Cát Lái – Nỗi ám ảnh mang tên hạ tầng, bài toán quản lý chưa có lời giải", Tạp chí điện tử Việt – Đức đã phản ánh thực trạng ùn tắc kéo dài tại khu vực cửa ngõ Cảng Cát Lái trong bối cảnh hạ tầng và hệ thống số hóa đã được đầu tư, thì trong quá trình tiếp tục ghi nhận thực tế, phóng viên tiếp nhận nhiều ý kiến từ các doanh nghiệp logistics và tài xế container về những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục điện tử và điều phối phương tiện ra, vào cảng.
Các ý kiến phản ánh nêu trên chưa phải là căn cứ để kết luận bản chất của sự việc. Tuy nhiên, từ thực tế ghi nhận và những băn khoăn của cộng đồng doanh nghiệp, vấn đề đặt ra là cần có sự rà soát, kiểm tra và đánh giá khách quan từ các đơn vị quản lý, vận hành cùng cơ quan chức năng nhằm làm rõ nguyên nhân, bảo đảm tính minh bạch, đồng bộ và hiệu quả trong quy trình khai thác cảng.
Theo ghi nhận của phóng viên, nhiều doanh nghiệp vận tải cho rằng thời gian chờ đợi kéo dài của phương tiện không chỉ chịu tác động từ áp lực hạ tầng hay lưu lượng hàng hóa tăng cao. Một số doanh nghiệp còn phản ánh quá trình xử lý một số thủ tục điện tử trong thực tế có thời điểm chưa diễn ra đồng bộ như kỳ vọng, dẫn đến việc hoàn tất quy trình mất nhiều thời gian hơn dự kiến.
Lệnh đã thông, tiền đã trừ... nhưng vì sao phương tiện vẫn phải chờ?
Trong lộ trình chuyển đổi số của ngành logistics, hệ thống Cảng điện tử (E-Port) được xây dựng với mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, giảm tiếp xúc trực tiếp, tăng tính công khai và nâng cao hiệu quả khai thác. Theo quy trình được công bố, doanh nghiệp có thể thực hiện trực tuyến nhiều công đoạn như đăng ký lệnh giao nhận, thanh toán phí, xác thực phương tiện và hoàn tất các thủ tục cần thiết trước khi xe vào cảng. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, phương tiện sẽ được nhận diện tại cổng kiểm soát để thực hiện các bước tiếp theo theo quy trình điện tử. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao năng lực khai thác cảng.
Tuy nhiên, qua ghi nhận thực tế và phản ánh từ một số doanh nghiệp, quá trình vận hành hệ thống tại một số thời điểm được cho là vẫn phát sinh tình trạng chậm đồng bộ dữ liệu hoặc phải chờ xác nhận bổ sung trước khi phương tiện có thể tiếp tục thực hiện các bước tiếp theo. Những phản ánh này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đánh giá tính ổn định của hệ thống cũng như sự phối hợp giữa các khâu xử lý để bảo đảm mục tiêu của chuyển đổi số.
Trong thời gian ghi nhận tại khu vực cửa ngõ Cảng Cát Lái và các bãi tập kết container lân cận, phóng viên tiếp nhận nhiều ý kiến của tài xế cho biết có thời điểm doanh nghiệp đã hoàn tất việc thanh toán và khai báo trên hệ thống E-Port nhưng khi phương tiện đến cổng kiểm soát vẫn phải chờ xử lý. Theo phản ánh, các thông báo thường gặp gồm: "chưa đồng bộ dữ liệu", "lỗi hệ thống" hoặc "chờ xác nhận".
Anh Vũ Phạm, tài xế đầu kéo có hơn 8 năm vận chuyển hàng hóa trên tuyến Bình Dương – Cát Lái, cho biết: "Có những hôm doanh nghiệp báo lệnh đã hoàn tất, phí cũng đã được thanh toán trên hệ thống. Tuy nhiên khi xe đến cổng thì dữ liệu chưa được xử lý xong nên phải chờ. Chỉ cần một vài phương tiện dừng lại xử lý thêm vài phút cũng có thể khiến dòng xe phía sau ùn lại rất nhanh."
Những phản ánh về tình trạng xử lý dữ liệu trong giờ cao điểm
Theo nhiều doanh nghiệp logistics, khung thời gian từ khoảng 20 giờ đến rạng sáng là thời điểm lượng phương tiện tập trung lớn để kịp tiến độ giao nhận hàng hóa. Đây cũng là khoảng thời gian nhiều doanh nghiệp phản ánh việc truy cập hệ thống hoặc xử lý dữ liệu có lúc diễn ra chậm hơn so với kỳ vọng.
Một số doanh nghiệp cho biết đã có thời điểm hàng trăm phương tiện phải nối đuôi chờ trên các tuyến đường dẫn vào cảng do chưa hoàn tất các bước xác nhận trên hệ thống điện tử. Việc phương tiện phải dừng chờ trong thời gian dài không chỉ ảnh hưởng đến kế hoạch vận chuyển mà còn làm gia tăng chi phí nhiên liệu, nhân công và nguy cơ chậm tiến độ giao nhận hàng hóa.
Từ thực tế ghi nhận và phản ánh của doanh nghiệp, một số ý kiến bày tỏ băn khoăn khi trong cùng thời điểm có phương tiện phải chờ xử lý khá lâu, trong khi một số phương tiện khác vẫn hoàn tất thủ tục trong thời gian ngắn hơn.
Sự khác biệt này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như loại hình hàng hóa, trạng thái hồ sơ, quy trình nghiệp vụ hoặc các yếu tố kỹ thuật khác. Tuy nhiên, để bảo đảm tính minh bạch và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng các đơn vị quản lý cần tiếp tục rà soát quy trình vận hành, công khai hơn về trạng thái xử lý hồ sơ và nguyên nhân phát sinh chậm trễ trong từng trường hợp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, mọi thao tác trên hệ thống đều có khả năng lưu vết dữ liệu và có thể kiểm chứng. Vì vậy, việc làm rõ nguyên nhân của những phản ánh nêu trên không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành mà còn củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với môi trường logistics minh bạch, công bằng và hiện đại.
Khi dịch vụ "Hỗ trợ bấm giờ, thanh lý Hải quan" xuất hiện công khai
Từ những phản ánh của doanh nghiệp về tình trạng hồ sơ có thời điểm phải chờ xử lý hoặc dữ liệu chưa đồng bộ, phóng viên tiếp tục ghi nhận thực tế tại khu vực xung quanh Cảng Cát Lái. Một trong những nội dung đáng chú ý là sự xuất hiện của nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ hỗ trợ thủ tục logistics hoạt động công khai ngay trên các tuyến đường dẫn vào cảng.
Theo ghi nhận bằng hình ảnh, tại một số điểm tập kết phương tiện gần khu vực cảng, các biển hiệu quảng bá dịch vụ được đặt ở vị trí dễ quan sát. Đáng chú ý, tại một cơ sở mang tên "PHƯƠNG HÀ 79", biển quảng cáo thể hiện các nội dung như: "Hỗ trợ bấm giờ - Phục vụ email - Thanh lý hải quan".
Việc các dịch vụ nêu trên được quảng bá công khai khiến nhiều doanh nghiệp và tài xế bày tỏ băn khoăn về phạm vi hoạt động thực tế của các cơ sở này cũng như cơ sở pháp lý đối với những nội dung được giới thiệu trên biển hiệu. Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp phản ánh thời gian xử lý thủ tục có thời điểm kéo dài, sự xuất hiện của các dịch vụ mang nội dung "hỗ trợ bấm giờ" hoặc "phục vụ email" càng làm phát sinh nhiều câu hỏi cần được làm rõ.
Trong môi trường logistics hiện đại, mọi dịch vụ hỗ trợ liên quan đến quy trình thủ tục nếu được phép cung cấp đều cần có phạm vi hoạt động rõ ràng, minh bạch và tuân thủ quy định của pháp luật. Do đó, việc kiểm tra, làm rõ bản chất các dịch vụ được quảng bá công khai không chỉ nhằm bảo đảm tính thượng tôn pháp luật mà còn góp phần bảo vệ môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp hoạt động đúng quy định.
Theo ý kiến của một số doanh nghiệp logistics, khi phát sinh tình trạng hồ sơ phải chờ xử lý hoặc chưa hoàn tất các bước trên hệ thống, không ít đơn vị dịch vụ bên ngoài giới thiệu khả năng hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thực hiện thủ tục. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng cho rằng việc các dịch vụ này hoạt động trên cơ sở nào, phạm vi hỗ trợ đến đâu và có phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành hay không là vấn đề thuộc thẩm quyền kiểm tra, xác minh của cơ quan chức năng.
Trong quá trình ghi nhận thực tế, phóng viên nhận thấy tại một số điểm cung cấp dịch vụ, lượng phương tiện và tài xế ra vào khá thường xuyên, đặc biệt vào các khung giờ cao điểm. Hoạt động tiếp nhận hồ sơ, trao đổi giấy tờ diễn ra liên tục. Tuy nhiên, bản chất của các giao dịch này là hoạt động cung cấp dịch vụ hợp pháp hay liên quan đến các nội dung khác vẫn chưa có căn cứ để kết luận.
Thực tế ghi nhận nêu trên đặt ra yêu cầu các cơ quan quản lý tiếp tục rà soát hoạt động của các cơ sở kinh doanh dịch vụ xung quanh khu vực cảng; đồng thời kiểm tra việc quảng bá, cung cấp các dịch vụ liên quan đến thủ tục hải quan và logistics để bảo đảm tuân thủ đúng quy định pháp luật, tránh phát sinh những cách hiểu khác nhau trong cộng đồng doanh nghiệp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được triển khai mạnh mẽ trong lĩnh vực logistics, mục tiêu cuối cùng của hệ thống điện tử không chỉ là rút ngắn thời gian xử lý mà còn phải bảo đảm tính công khai, minh bạch và khả năng kiểm chứng ở từng công đoạn. Bởi vậy, nếu còn tồn tại những băn khoăn từ phía doanh nghiệp về quy trình xử lý hoặc sự xuất hiện của các dịch vụ hỗ trợ bên ngoài, việc sớm kiểm tra, làm rõ sẽ góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với môi trường kinh doanh minh bạch và bình đẳng.
Những giao dịch diễn ra tại các điểm dịch vụ cần được kiểm tra, làm rõ
Để tìm hiểu thêm về hoạt động của các điểm cung cấp dịch vụ xung quanh khu vực Cảng Cát Lái, trong nhiều ngày ghi nhận thực tế vào các khung giờ cao điểm, phóng viên tiếp tục quan sát hoạt động tại một số cơ sở nằm trên các tuyến đường dẫn vào cảng.
Theo ghi nhận bằng hình ảnh, tại một số thời điểm, đặc biệt vào buổi tối và rạng sáng - thời điểm lượng phương tiện tập trung đông để thực hiện thủ tục giao nhận hàng hóa - nhiều tài xế liên tục dừng xe, mang hồ sơ đến các quầy dịch vụ. Hoạt động tiếp nhận giấy tờ, trao đổi hồ sơ và thanh toán diễn ra trong thời gian ngắn, với tần suất khá thường xuyên.
Đáng chú ý, tại một thời điểm tác nghiệp, phóng viên ghi nhận khu vực phía trước một điểm dịch vụ có xe container dừng sát lề đường trong khi nhiều người lần lượt tiếp cận quầy giao dịch để chuyển hồ sơ và thực hiện việc thanh toán.
Qua quan sát thực tế, việc giao nhận hồ sơ và thanh toán tại các điểm dịch vụ diễn ra liên tục trong khoảng thời gian phóng viên có mặt. Tuy nhiên, những hình ảnh này chỉ phản ánh diễn biến khách quan tại hiện trường, chưa đủ căn cứ để xác định nội dung cụ thể của từng giao dịch cũng như mục đích sử dụng các khoản tiền được thanh toán.
Những hình ảnh phóng viên ghi nhận trong quá trình tác nghiệp phản ánh diễn biến khách quan tại hiện trường, song chưa đủ căn cứ để xác định bản chất của từng giao dịch. Việc đối chiếu với dữ liệu quản lý, hồ sơ nghiệp vụ và kết quả kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền sẽ là căn cứ quan trọng để làm rõ các phản ánh từ thực tiễn, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp cho rằng cần có sự kiểm tra, đối chiếu từ cơ quan chức năng để xác định các hoạt động nêu trên có hoàn toàn là hoạt động cung cấp dịch vụ theo quy định hay không; đồng thời làm rõ mối liên hệ, nếu có, giữa các dịch vụ được quảng bá với quy trình thực hiện thủ tục điện tử tại khu vực cảng.
Những ghi nhận thực tế nêu trên cũng đặt ra một số vấn đề cần được giải đáp. Các khoản tiền được thanh toán tại các điểm dịch vụ là chi phí cho những loại hình dịch vụ nào? Nội dung quảng bá như "hỗ trợ bấm giờ", "phục vụ email", "thanh lý hải quan" được thực hiện trên cơ sở pháp lý nào? Hoạt động của các cơ sở này có nằm trong phạm vi dịch vụ được pháp luật cho phép hay không? Đây đều là những nội dung thuộc thẩm quyền kiểm tra, xác minh và kết luận của cơ quan quản lý nhà nước.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, điều họ mong muốn không chỉ là thời gian xử lý thủ tục được rút ngắn mà còn là một quy trình vận hành minh bạch, thống nhất và có thể kiểm chứng. Khi mọi khâu xử lý đều được công khai, giải trình rõ nguyên nhân nếu phát sinh chậm trễ và được giám sát bằng dữ liệu điện tử, những băn khoăn từ phía doanh nghiệp cũng sẽ từng bước được tháo gỡ, góp phần xây dựng môi trường logistics minh bạch, bình đẳng và thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Chi phí phát sinh và yêu cầu tăng cường minh bạch trong hoạt động logistics
Bên cạnh câu chuyện về thời gian xử lý thủ tục, một nội dung khác được nhiều doanh nghiệp vận tải và logistics phản ánh là những khoản chi phí phát sinh trong quá trình đưa hàng hóa ra, vào cảng. Theo các doanh nghiệp, ngoài các khoản phí được công khai theo quy định, quá trình thực hiện dịch vụ trên thực tế đôi khi còn phát sinh thêm một số chi phí mà doanh nghiệp phải tự cân đối để bảo đảm tiến độ giao nhận hàng hóa.
Theo phản ánh, các khoản chi này có thể ở nhiều mức khác nhau tùy từng thời điểm, từng loại hình dịch vụ và nhu cầu của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc các khoản chi phát sinh không được chuẩn hóa hoặc thiếu sự minh bạch về bản chất dịch vụ khiến không ít doanh nghiệp băn khoăn, đặc biệt trong bối cảnh chi phí logistics đang là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Đối với doanh nghiệp vận tải, mỗi giờ phương tiện phải chờ đợi đồng nghĩa với việc chi phí nhiên liệu, nhân công, khấu hao phương tiện và nguy cơ chậm tiến độ giao hàng tiếp tục gia tăng.
Nhiều doanh nghiệp cho rằng, nếu quy trình xử lý được vận hành ổn định, minh bạch và có khả năng theo dõi theo thời gian thực, các khoản chi phí phát sinh không cần thiết sẽ được hạn chế, qua đó góp phần giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả khai thác cảng.
Với vai trò là cửa ngõ logistics quan trọng của cả nước, Cảng Cát Lái không chỉ đảm nhiệm chức năng khai thác hàng hóa mà còn giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc gia. Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện quy trình vận hành, nâng cao tính công khai, minh bạch trong xử lý thủ tục và kịp thời giải quyết các phản ánh của doanh nghiệp sẽ góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics.
Cần kiểm tra, đối chiếu bằng dữ liệu hệ thống
Những nội dung mà Tạp chí điện tử Việt – Đức ghi nhận trong quá trình tác nghiệp phản ánh các ý kiến, băn khoăn của một số doanh nghiệp và tài xế về quá trình thực hiện thủ tục tại khu vực Cảng Cát Lái. Đây là những thông tin bước đầu, cần được các cơ quan quản lý và đơn vị liên quan kiểm tra, xác minh trên cơ sở dữ liệu khách quan.
Trong điều kiện hầu hết các quy trình đều được số hóa, mọi thao tác xử lý trên hệ thống điện tử đều có khả năng lưu vết và truy xuất. Nhật ký vận hành hệ thống (log), thời điểm tiếp nhận và xử lý hồ sơ, lịch sử thay đổi trạng thái giao dịch, dữ liệu xác nhận lệnh hoặc các thông số kỹ thuật khác đều có thể trở thành căn cứ để đối chiếu, đánh giá khách quan quá trình vận hành nếu được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra.
Việc rà soát các dữ liệu này không chỉ giúp làm rõ những phản ánh của doanh nghiệp mà còn là cơ sở để đánh giá mức độ ổn định của hệ thống, phát hiện những bất cập trong quy trình (nếu có) và kịp thời có giải pháp khắc phục.
Việc công khai kết quả rà soát, nếu được thực hiện, sẽ không chỉ giúp giải đáp những băn khoăn của doanh nghiệp mà còn là cơ sở để đánh giá hiệu quả vận hành của hệ thống điện tử, kịp thời nhận diện các điểm cần hoàn thiện. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với chủ trương xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Trong khi chờ kết quả kiểm tra từ các cơ quan chức năng, thực tế cho thấy mỗi khoảng thời gian phương tiện phải chờ xử lý đều kéo theo chi phí vận hành gia tăng đối với doanh nghiệp. Nếu tình trạng này kéo dài, không chỉ doanh nghiệp vận tải chịu tác động mà toàn bộ chuỗi cung ứng cũng có thể bị ảnh hưởng, làm gia tăng chi phí logistics và tác động đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa.
Bởi vậy, cùng với việc tiếp tục đầu tư hạ tầng và ứng dụng công nghệ, nhiều doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan quản lý tăng cường giám sát quy trình xử lý, công khai tiến độ giải quyết hồ sơ, kịp thời tiếp nhận và xử lý phản ánh từ doanh nghiệp. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời góp phần xây dựng môi trường logistics minh bạch, hiện đại và phát triển bền vững.
Những nội dung Tạp chí điện tử Việt – Đức ghi nhận trong loạt bài được xây dựng trên cơ sở ghi nhận thực tế, ý kiến phản ánh của doanh nghiệp và tài xế cùng các tài liệu, hình ảnh thu thập trong quá trình tác nghiệp. Những phản ánh này là cơ sở để kiến nghị các cơ quan quản lý và đơn vị liên quan kiểm tra, xác minh, đối chiếu bằng dữ liệu khách quan; không nhằm kết luận về hành vi vi phạm của bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Tạp chí điện tử Việt – Đức sẵn sàng tiếp nhận và đăng tải đầy đủ ý kiến phản hồi, giải trình hoặc thông tin bổ sung của các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều theo quy định của Luật Báo chí.
Tạp chí điện tử Việt – Đức tiếp tục thông tin tại "Kỳ 3: “Đốt tiền” trên những cung đường đứng bánh Cảng Cát Lái – Sức bền doanh nghiệp đã chạm đáy?"
