Nhận diện điểm nghẽn, chuyển từ tăng trưởng chiều rộng sang chiều sâu
Ngày 2/11/2026, tại TP Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an tổ chức Hội nghị Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp - khu vực phía Nam.
Phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nông nghiệp khu vực phía Nam, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, dù nông nghiệp Việt Nam đạt nhiều thành tựu về sản xuất và xuất khẩu, ngành vẫn tồn tại những hạn chế lớn về năng lực tự chủ đầu vào, tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ.
Đáng chú ý, trong khi xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 63 tỷ USD, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 45 tỷ USD nguyên liệu đầu vào. Riêng vật tư và thức ăn chăn nuôi, mỗi năm phải nhập khẩu hơn 8 tỷ USD. Tổn thất sau thu hoạch còn ở mức 20-30%, chi phí logistics nông nghiệp tại một số khu vực 10%, còn ở nước ta 16%.
Theo Phó Thủ tướng, những con số này cho thấy tăng trưởng nông nghiệp vẫn phụ thuộc nhiều vào lợi thế tài nguyên và quy mô sản xuất, trong khi năng lực làm chủ công nghệ, giống, vật tư và chuỗi cung ứng còn hạn chế.
Đặc biệt, sản xuất còn manh mún, liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp thiếu chặt chẽ; hệ thống kho lạnh, chế biến sâu chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều phụ phẩm nông nghiệp chưa được khai thác hiệu quả, dữ liệu về đất đai, vùng trồng, giống và thị trường còn phân tán.
Phó Thủ tướng yêu cầu phải nhìn nhận thực chất những tồn tại này, lấy hiệu quả kinh tế, năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng làm thước đo. Việc thúc đẩy khoa học công nghệ nông nghiệp phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, hướng đến giảm chi phí sản xuất, kiểm soát phát thải và nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại hội nghị cho biết, Năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, khu vực tiếp tục tăng trưởng 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ. Những kết quả này khẳng định vai trò và đóng góp quan trọng của ngành đối với nền kinh tế đất nước những cũng đặt ra yêu cầu cần phải tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế và các dư địa tăng trưởng mới.
Gắn nghiên cứu với thị trường, xác định rõ trách nhiệm từng cấp
Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp các bộ, ngành xác định những bài toán lớn, cấp thiết; đổi mới cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất.
Năm chuỗi giá trị được ưu tiên gồm: giống, canh tác thông minh và chế biến sâu cây trồng chủ lực; chăn nuôi an toàn sinh học; nuôi trồng thủy sản công nghệ cao; phát triển rừng gỗ lớn, dược liệu; hoàn thiện dữ liệu nông nghiệp, thủy lợi và cảnh báo thiên tai.
Đối với khu vực phía Nam, cần lựa chọn những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh quốc tế để xây dựng mô hình điểm, xác định rõ tỷ lệ nguyên liệu trong nước, mức độ chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, phải khắc phục tình trạng nghiên cứu xong không đưa được vào sản xuất, khi chỉ khoảng 12% đề tài nghiên cứu có liên kết với doanh nghiệp.
Phó Thủ tướng cũng giao Bộ Khoa học và Công nghệ lựa chọn các đề tài khả thi để hỗ trợ chuyển giao thành sản phẩm cụ thể, phối hợp thành lập Trung tâm nghiên cứu xuất sắc tại Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long và thúc đẩy xây dựng Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nghiên cứu đề xuất Sàn giao dịch nông sản quốc gia, kết nối dữ liệu và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.
Đối với các địa phương phía Nam, Phó Thủ tướng yêu cầu rà soát thực chất hiện trạng ứng dụng khoa học công nghệ nông nghiệp, lựa chọn từ 3-5 bài toán lớn, cấp thiết để triển khai mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu; đồng thời đẩy nhanh kết nối các cơ sở dữ liệu, nhất là dữ liệu đất đai.
Các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp cần chủ động đề xuất giải pháp công nghệ, tập trung giải quyết những vướng mắc về thể chế, tiêu chuẩn, dữ liệu, tài chính và sở hữu trí tuệ.
Qua hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị mọi kiến nghị phải được trả lời cụ thể, thực chất, không để tình trạng họp xong rồi đâu lại vào đó. Việc phát triển khoa học công nghệ nông nghiệp phải được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, tiến độ và nguồn lực rõ ràng, tạo ra sản phẩm thực tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển nông nghiệp bền vững.
