Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng để vừa duy trì tốc độ phát triển kinh tế cao, vừa đáp ứng các cam kết quốc tế về phát triển bền vững và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Các đại biểu tham dự cho rằng mô hình tăng trưởng truyền thống dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, năng lượng hóa thạch và lao động giá rẻ đang bộc lộ nhiều hạn chế, không còn phù hợp với xu hướng phát triển toàn cầu.
Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Song song với đó, Việt Nam cũng đã cam kết thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) đến năm 2030 và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Ông cho rằng đây là thời điểm đặt ra câu hỏi chiến lược đối với Việt Nam: “Việt Nam có thể đồng thời đạt được tăng trưởng cao, tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và net zero hay không? Nếu có thì bằng mô hình phát triển nào, thể chế nào, công nghệ nào và bằng phương thức tổ chức thực thi nào?”.
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, tăng trưởng xanh không chỉ đơn thuần là các chính sách bảo vệ môi trường mà cần trở thành phương thức phát triển mới, gắn chặt với chuyển đổi số để hình thành “chuyển đổi kép”. Trong đó, công nghệ số đóng vai trò hạ tầng cho quản trị dữ liệu, đo lường phát thải carbon, còn tăng trưởng xanh là định hướng để tái cấu trúc các ngành sản xuất, năng lượng và tiêu dùng.
Ông Sơn cũng lưu ý, các tiêu chuẩn mới như ESG hay Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu đang tái định hình dòng vốn và chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu chậm chuyển đổi xanh, doanh nghiệp và nền kinh tế có nguy cơ tụt hậu, mất lợi thế cạnh tranh và bị loại khỏi các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao.
Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, vấn đề hiện nay không còn là lựa chọn giữa tăng trưởng nhanh hay tăng trưởng xanh, mà là “xanh hóa để tăng trưởng nhanh và bền vững hơn”. Theo ông, để thực hiện mục tiêu này, Việt Nam cần tạo ra 6 đột phá gồm thể chế, công nghệ - số hóa, nguồn nhân lực, hạ tầng, doanh nghiệp và liên kết.
Tại diễn đàn, TS. Lý Hoàng Mai - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới nhận định, công nghiệp vẫn là trụ cột của tăng trưởng kinh tế Việt Nam, song mô hình hiện tại còn phụ thuộc lớn vào năng lượng hóa thạch và khai thác tài nguyên, dẫn đến áp lực môi trường ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ về giảm phát thải khí nhà kính, việc thúc đẩy xanh hóa công nghiệp gắn với chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo TS. Nguyễn Hồng Thu - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong nhiều năm qua chủ yếu dựa vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên thiên nhiên. Mặc dù giúp nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng cao trong giai đoạn trước, mô hình này hiện bộc lộ hạn chế về năng suất lao động và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Vì vậy, đổi mới sáng tạo cần được xem là điều kiện quan trọng để chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.
TS. Nguyễn Hồng Thu cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh liên kết quốc tế trong khoa học công nghệ.
Một trong những nội dung được quan tâm tại diễn đàn là nguồn lực tài chính cho tăng trưởng xanh. TS. Nguyễn Thanh Hải - Chuyên gia kinh tế cao cấp cho biết, tài chính xanh toàn cầu đang phát triển mạnh với tổng dư nợ trái phiếu xanh tích lũy đạt hơn 4.100 tỷ USD vào cuối năm 2025. Tại Việt Nam, tín dụng xanh đã đạt khoảng 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, tương đương khoảng 6,07% GDP và tăng gấp 8,5 lần so với giai đoạn năm 2016.
Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Thanh Hải, quy mô tài chính xanh tại Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn so với nhu cầu thực tế. Phát hành trái phiếu xanh trong nước còn nhỏ, số lượng doanh nghiệp tham gia chưa nhiều, trong khi các quỹ xanh và nguồn vốn quốc tế dành cho Việt Nam còn hạn chế.
Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, nhu cầu tài chính cho chuyển đổi xanh của Việt Nam trong giai đoạn 2022 - 2040 lên tới khoảng 368 tỷ USD. Riêng lĩnh vực năng lượng tái tạo có thể cần từ 20,3 - 32,5 tỷ USD mỗi năm. “Đây là thách thức rất lớn đòi hỏi Việt Nam phải có cơ chế huy động nguồn lực hiệu quả hơn”, ông Hải nhấn mạnh.
Các chuyên gia tại diễn đàn cũng cho rằng Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thị trường thông qua các công cụ như thuế môi trường, thị trường tín chỉ carbon, cơ chế giá điện tái tạo và hệ thống pháp lý minh bạch cho trái phiếu xanh, tín dụng xanh. Đồng thời, tăng trưởng xanh chỉ thực sự bền vững khi người dân được đặt ở vị trí trung tâm, đi kèm với các chính sách an sinh và đào tạo lại kỹ năng cho lực lượng lao động trong quá trình chuyển đổi.
Khép lại diễn đàn, nhiều ý kiến nhận định Net Zero không phải là rào cản đối với tăng trưởng mà có thể trở thành động lực để Việt Nam nâng cấp mô hình phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các chuyên gia cho rằng sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, giới khoa học, doanh nghiệp và các nhà đầu tư tài chính sẽ là chìa khóa để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong những thập kỷ tới.
